Class 10 Social Gandaki Province 2081: Complete Solved Questions

१. हाम्रा राष्ट्रिय गौरवको महत्त्व एक वाक्यमा उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तर: राष्ट्रिय गौरवले आत्मसम्मान बढाउँछ, देशलाई चिनाउँछ र अन्तर्राष्ट्रिय जगतमा आफ्नो पहिचान कायम गराउँछ।

(अङ्कभार: १)

२. मानव विकास प्रतिवेदनलाई किन आर्थिक, सामाजिक विकासको महत्त्वपूर्ण प्रतिवेदन मानिएको हो ? आफ्नो विचार एक वाक्यमा उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तर: मानव विकास प्रतिवेदनले देशको विकासको स्तर निर्धारण गर्न, सुधारका क्षेत्रहरू पहिचान गर्न र अरु देशसँग तुलना गर्न सघाउने भएकाले यसलाई महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।

(अङ्कभार: १)

३. प्रथाजन्य कुनै दुई सामाजिक कुप्रथाको उदाहरण दिनुहोस् ।

उत्तर: बोक्सी प्रथा, छाउपडी प्रथा (वा अन्य: पशुवली, छुवाछूत, देउकी प्रथा आदि)।

(अङ्कभार: १)

४. युनिसेफले बालअधिकार संरक्षणसम्बन्धी कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै छ । उक्त कार्यक्रमका लागि ब्यानरमा लेखिने नारा तयार पार्नुहोस् ।

(अङ्कभार: १)

५. वि.सं. २००७ को दिल्ली सम्झौताको समर्थन मात्रै नभई विरोध पनि भएको थियो किन ? आफ्नो तर्क एक वाक्यमा लेख्नुहोस् ।

उत्तर: दिल्ली सम्झौता भइसकेपछि पनि राणा प्रधानमन्त्री मोहन शमशेर नै देशको प्रधानमन्त्री बनेकाले डा. के. आई. सिंह लगायतले यसको विरोध गरेका थिए।

(अङ्कभार: १)

६. प्रथम विश्वयुद्धमा ‘धुरी राष्ट्र’ अन्तर्गतका कुनै दुई राष्ट्रको नाम लेख्नुहोस् ।

उत्तर: जर्मनी, अष्ट्रिया-हङ्गेरी (वा इटाली, टर्की आदि)।

(अङ्कभार: १)

७. नेपालको आर्थिक विकासमा ऊर्जाको महत्त्व एक वाक्यमा लेख्नुहोस् ।

उत्तर: ऊर्जाको व्यापार गरी आर्थिक लाभ लिन, उद्योग कलकारखाना चलाउन र विदेशबाट इन्धनको आयात घटाई व्यापार घाटा कम गर्न सकिन्छ।

(अङ्कभार: १)

८. नेपालबाट स्वरोजगार सिर्जना गर्न सरकारको भूमिका कस्तो हुनुपर्छ ? कुनै एक सुझाव दिनुहोस् ।

उत्तर: स्वरोजगार सिर्जना गर्न सरकारले युवाहरूलाई अनुदान दिने, सहुलियत ऋण उपलब्ध गराउने, सीपमूलक तालिम दिने वा उत्पादित सामग्रीको बजार व्यवस्थापन गरिदिनुपर्छ।

(अङ्कभार: १)

९. संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय शान्ति सेनाको एक कार्य लेख्नुहोस् ।

उत्तर: द्वन्द्वग्रस्त क्षेत्रमा शान्ति र सुरक्षा कायम गर्ने (वा द्वन्द्वरत पक्षहरूका बिच मध्यस्थता गर्ने, नागरिक समाजको सुरक्षा गर्ने)।

(अङ्कभार: १)

१०. सूचना प्रविधिले विद्यार्थीको सिकाइमा पार्ने कुनै एउटा सकारात्मक प्रभाव लेख्नुहोस् ।

उत्तर: सूचना प्रविधिको प्रयोग गरी आवश्यक शैक्षिक सामग्रीहरू सजिलै खोज्न र अनलाईन कक्षा मार्फत घरमै बसी अध्ययन गर्न सकिन्छ।

(अङ्कभार: १)

११. स्वस्थ जीवनशैली कायम राख्न तपाईंले अपनाउनुभएका कुनै दुई उपाय लेख्नुहोस् ।

उत्तर:

• नियमित शारीरिक अभ्यास, योग र ध्यान गर्ने।
• बिहान सबेरै उठ्ने र पत्रु खाना (Junk Food) नखाने।

(अङ्कभार: १)

१२. सामाजिक विविधता र पहिचान प्रवर्धन गर्न राज्यले गर्नुपर्ने चार कार्यहरू प्रस्ट पार्नुहोस् ।

उत्तर:

• राष्ट्रका सबै भाषा, धर्म र संस्कृतिलाई उत्तिकै महत्व र सम्मान दिने।
• विभिन्न समुदायबिच आपसी सद्भाव, सहिष्णुता र एकता कायम गर्ने कार्यक्रम ल्याउने।
• पिछडिएका वर्ग र समुदायलाई समान अवसर र अधिकार प्रदान गर्ने।
• अन्तर-सांस्कृतिक घुलमिल र एक अर्काको चाडपर्वमा सहभागी हुने वातावरण सिर्जना गर्ने।

(अङ्कभार: ४)

१३. तपाईंको प्रदेशमा सञ्चालित राष्ट्रिय गौरवको आयोजनाले सामना गर्नुपर्ने समस्याहरू चार बुँदामा उदाहरणसहित स्पष्ट पार्नुहोस् ।

उत्तर:

• आर्थिक अभाव: समयमै बजेट निकासा नहुनु वा पर्याप्त बजेट नहुनु।
• राजनीतिक हस्तक्षेप: बारम्बार नेतृत्व परिवर्तन हुनु वा राजनीतिक स्वार्थ बाझिनु।
• स्थानीय अवरोध: जग्गा अधिग्रहणमा मुआब्जा विवाद र स्थानीय जनसमुदायको असहयोग वा आक्रोश।
• प्राविधिक तथा प्रशासनिक समस्या: दक्ष जनशक्तिको कमी, कर्मचारीहरूको असन्तुष्टि वा भ्रष्टाचार र ढिलासुस्ती।

(अङ्कभार: ४)

१४. सहिदको योगदानको कदरका लागि सहिद दिवस मनाइन्छ । यो दिवसलाई प्रभावकारी बनाउन गरिनुपर्ने कुनै चार कार्य उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तर:

• सहिदको योगदान र जीवनी झल्कने गरी प्रभातफेरि तथा प्रवचन कार्यक्रमहरू आयोजना गर्ने।
• सहिद परिवारका सदस्यहरूलाई राज्यको तर्फबाट उचित सम्मान र राहत प्रदान गर्ने।
• विद्यालय र टोलहरूमा सहिदको सम्मानमा कविता, वक्तृत्वकला जस्ता प्रतियोगिताहरू गर्ने।
• सञ्चार माध्यम र सामाजिक सञ्जालको प्रयोग गरी सहिदको त्याग र बलिदानको व्यापक प्रचारप्रसार गर्ने।

(अङ्कभार: ४)

१५. विद्यालयमा सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गरिँदा विदेशी गीत, सङ्गीत र नृत्य सकेसम्म कम प्रयोग गर्न सरकारले निर्देशन दिएको छ । सरकारको यो निर्णय प्रति तपाईंको धारणा चार बुँदामा स्पष्ट पार्नुहोस् ।

उत्तर: सरकारको यो निर्णय सकारात्मक छ किनभने:

• यसले हाम्रो मौलिक संस्कृति र परम्पराको सम्मान र संरक्षण हुन्छ।
• व�्यार्थीहरूमा नेपालीपन र राष्ट्रियताको भावना विकास गराउँछ।
• नेपाली गीत, सङ्गीत र कलाकारहरूको प्रोत्साहन र प्रवर्धन हुन्छ।
• विदेशी संस्कृतिको अन्धानुकरण (Cultural Encroachment) लाई रोक्न मद्दत पुग्छ।

(अङ्कभार: ४)

अथवा

विश्वबन्धुत्वको भावनाले सहिष्णुता, मानवता तथा शान्ति अभिवृद्धि गर्छ । यस वाक्यांशलाई प्रवर्द्धन गर्ने चार उपायहरू उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तर:

• विश्वका सबै राष्ट्रहरू बिच स्रोत र साधनको न्यायोचित र समुचित वितरण गर्ने।
• कुनै पनि विवाद वा समस्याको समाधान हतियार वा युद्धबाट नभई शान्तिपूर्ण वार्ता र संवादबाट गर्ने।
• एक देशले अर्को देशको सार्वभौमिकता र संस्कृतिको सम्मान गर्ने।
• “वसुधैव कुटुम्बकम” (विश्व नै एक परिवार हो) भन्ने भावना राखी सबैप्रति सद्भाव राख्ने।

(अङ्कभार: ४)

१६. सामाजिक सञ्जालको दुरुपयोगले व्यक्तिगत र सामाजिक सम्बन्धमा पर्ने प्रभावको समीक्षा गर्नुहोस् ।

उत्तर: सामाजिक सञ्जालको सही प्रयोग नहुँदा निम्न प्रभावहरू पर्न सक्छन्:

व्यक्तिगत असर:

• व्यक्तिमा एकोहोरोपन आउने
• निराशा (Depression) बढ्ने
• साइबर बुलिङको शिकार हुने
• समयको बर्बादी हुने र सिर्जनात्मक क्षमतामा ह्रास आउने

सामाजिक असर:

• परिवार र समाजमा प्रत्यक्ष अन्तरक्रिया घट्ने
• भ्रामक सूचनाले समाजमा त्रास र वैमनस्यता फैलाउने
• गोपनीयता भङ्ग हुने
• सामाजिक विकृतिहरू बढ्ने

(अङ्कभार: २+२=४)

१७. प्रजातान्त्रिक संस्कार तथा मूल्यमान्यता प्रवर्धनमा राजनीतिक दलको भूमिका उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तर:

• विधि र कानुनको शासन (Rule of Law) को पूर्ण पालना गर्ने र गराउने।
• निर्वाचनलाई निष्पक्ष, धाँधलीरहित र शान्तिपूर्ण बनाउन सहयोग गर्ने।
• जनताका वास्तविक समस्या र गुनासाहरूलाई सरकार वा संसदसम्म पुर्‍याउने पुलको काम गर्ने।
• मानव अधिकारको सम्मान गर्दै कुनै पनि गलत कार्य गर्ने कार्यकर्तालाई राजनीतिक संरक्षण नदिने।

(अङ्कभार: ४)

१८. प्राकृतिक विपत्‌को परिचय दिँदै नेपालमा हुने कुनै छओटा प्राकृतिक विपत्‌को सूची तयार पार्नुहोस् ।

उत्तर:

परिचय:

प्राकृतिक कारण वा प्रकृतिको असन्तुलनले गर्दा अकस्मात आइपर्ने र धनजनको क्षति पुर्‍याउने विध्वंसात्मक घटनालाई प्राकृतिक विपत् भनिन्छ।

नेपालमा हुने प्राकृतिक विपत्हरू:

• बाढी
• पहिरो
• भूकम्प
• आगलागी/डढेलो
• चट्याङ
• हावाहुरी (वा शितलहर, महामारी)

(अङ्कभार: १+३=४)

१९. विश्वमा मानव अधिकार संरक्षणमा राष्ट्रसङ्घले खेलेको भूमिका समेटी एक सम्पादकीय तयार पार्नुहोस् ।

(अङ्कभार: ४)

२०. पारिवारिक योजनाको महत्त्व चार बुँदामा उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तर:

• परिवारका सदस्यहरू (दम्पती र छोराछोरी) बीच सुमधुर र बलियो सम्बन्ध कायम गर्न।
• परिवारको आम्दानी अनुसार खर्च व्यवस्थापन गरी अनावश्यक आर्थिक भार घटाउन।
• आमा र बच्चाको स्वास्थ्य राम्रो राख्न तथा परिवारको जीवनस्तर उकास्न।
• बालबालिकाको उचित लालनपालन, शिक्षा दीक्षा र सुखी एवं आरामदायी पारिवारिक वातावरण निर्माण गर्न।

(अङ्कभार: ४)

२१. नेपालमा उपभोक्ताको हकहित संरक्षण गर्नका लागि भएका प्रयास पर्याप्त छन् वा छैनन् ? समीक्षा गर्दै अधिकार संरक्षण गर्न उपभोक्ताले गर्नुपर्ने चार कार्य स्पष्ट पार्नुहोस् ।

उत्तर:

समीक्षा (प्रयासहरू):

नेपालमा उपभोक्ता हकहितका लागि केही सकारात्मक प्रयासहरू भएका छन्। जस्तै: संविधानमा उपभोक्ताको हकलाई मौलिक हकको रूपमा व्यवस्था गरिएको छ, उपभोक्ता संरक्षण ऐन २०७५ जारी भएको छ, उपभोक्ता अधिकार संरक्षण मञ्च जस्ता संस्थाहरू क्रियाशील छन् र स्थानीय निकायलाई बजार अनुगमनको अधिकार दिइएको छ। यद्यपि, फितलो कार्यान्वयन र अनुगमनको कमीले गर्दा यी प्रयासहरू अझै पर्याप्त छैनन् भन्न सकिन्छ।

उपभोक्ताले गर्नुपर्ने कार्यहरू:

• कुनै पनि सामान खरिद गर्दा त्यसको गुणस्तर (Quality) र आधिकारिक चिह्न (जस्तै: NS Mark) हेर्ने।
• उपभोग्य वस्तुको उत्पादन मिति (Manufacturing Date) र म्याद सकिने मिति (Expiry Date) अनिवार्य जाँच गर्ने।
• सामानको तोकिएको मूल्य (MRP) र वास्तविक मूल्य बुझेर मात्र खरिद गर्ने र बिल लिने बानी बसाल्ने।
• आफू ठगिएको महसुस भएमा वा कालोबजारी भएको थाहा पाएमा तुरुन्त सम्बन्धित निकायमा उजुरी गर्ने।

(अङ्कभार: ३+४=७)

२२. पृष्ठ भरिने गरी नेपालको नक्सा बनाएर निम्न तथ्यलाई उपयुक्त सङ्केत प्रयोग गरी भर्नुहोस् :
लुम्बिनी प्रदेश, सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्ज, पूर्वपश्चिम राजमार्ग, अपि हिमाल

उत्तर: (नोट: यहाँ विद्यार्थीले परीक्षामा पृष्ठ भरिने गरी नेपालको नक्सा कोरेर तल दिइएका स्थानहरूलाई उपयुक्त सङ्केतले देखाउनुपर्छ।)

Figure: Outline map of Nepal for Class 10 Social Gandaki Province 2081

• अपि हिमाल: सुदूरपश्चिम प्रदेशको दार्चुला जिल्लामा (नक्साको सुदूर उत्तर-पश्चिम कुनामा त्रिकोण Δ सङ्केतले देखाउने)।
• पूर्वपश्चिम राजमार्ग: झापादेखि कञ्चनपुरसम्म जोड्ने तराईको मुख्य राजमार्ग रेखाङ्कन गर्ने।
• लुम्बिनी प्रदेश: साविकको प्रदेश नं ५ को क्षेत्रलाई छुट्याएर नाम लेख्ने वा सङ्केत गर्ने।
• सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्ज: कोशी प्रदेशको सोलुखुम्बु जिल्ला (सगरमाथा क्षेत्र) मा सङ्केत गर्ने।

(अङ्क विभाजन: नक्साको रूपरेखा – ३ अङ्क, ४ वटा तथ्य सही स्थानमा भरेको – ४ अङ्क)

अथवा

पृष्ठ भरिने गरी दक्षिण अमेरिका महादेशको नक्सा बनाएर उपयुक्त सङ्केतको प्रयोग गरेर तलका तथ्य भर्नुहोस् :
टिटिकाका ताल, ब्राजिलको उच्च समस्थली, फोकल्यान्ड द्विप, केपहर्न

उत्तर:

• टिटिकाका ताल: पेरु र बोलिभियाको सीमानामा पानीको सङ्केत गर्ने।
• ब्राजिलको उच्च समस्थली (Brazilian Highlands): ब्राजिलको पूर्वी र मध्य भागमा।
• फोकल्यान्ड टापु: अर्जेन्टिनाको पूर्वमा आन्द्र महासागरमा रहेको टापु।
• केपहर्न (Cape Horn): महादेशको सबैभन्दा पुछार (दक्षिण) को बिन्दु चिलीमा।

अथवा, (दृष्टिविहीनहरूका लागि मात्र)

दक्षिण अमेरिका महादेशको सामाजिक, आर्थिक र भौतिक पक्षको चर्चा गर्नुहोस् ।

उत्तर:

भौगोलिक/भौतिक अवस्था:

यो विश्वको चौथो ठूलो महाद्वीप हो (क्षेत्रफल: १,७८,४०,००० वर्ग कि.मि.)। यहाँ एण्डिज पर्वतमाला, अमेजन बेसी जस्ता भौगोलिक क्षेत्रहरू छन्। हावापानीमा उष्ण, समशितोष्ण, मरुस्थलीय र सामुद्रिक विविधता पाइन्छ।

आर्थिक अवस्था:

यहाँको प्रतिव्यक्ति आय मध्यम तथा निम्न छ। कृषि, पशुपालन (पान्पास क्षेत्र), खानी र पर्यटन मुख्य आर्थिक गतिविधि हुन्। ब्राजिल कफी उत्पादनमा प्रसिद्ध छ।

सामाजिक अवस्था:

यहाँ युरोपेलीहरूको (विशेष गरी स्पेनिस र पोर्चुगिज) उपनिवेश थियो। त्यसैले धेरैजसो इसाई धर्म मान्छन् र स्पेनिस, पोर्चुगिज, अंग्रेजी भाषा बोल्छन्। गरिबी र असमानता विद्यमान भए पनि शिक्षा र स्वास्थ्यमा सुधार हुँदैछ।

(अङ्कभार: ७)

२३. वि.सं. २०४६ देखि २०६३ सम्मको राजनीतिक अवस्था र त्यसले पारेको प्रभावहरू उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तर:

घटनाहरू (राजनीतिक अवस्था):

• वि.सं. २०४६ मा जनआन्दोलन भई पञ्चायत अन्त्य र बहुदल पुनर्स्थापना।
• वि.सं. २०४७ मा नेपाल अधिराज्यको संविधान जारी।
• वि.सं. २०४८ मा आम निर्वाचन सम्पन्न।
• वि.सं. २०५२ देखि माओवादी जनयुद्ध सुरु।
• वि.सं. २०५८ मा दरबार हत्याकाण्ड।
• वि.सं. २०६२/६३ मा दोस्रो ऐतिहासिक जनआन्दोलन।

प्रभावहरू:

• देशमा लोकतन्त्रको पूर्ण स्थापना भयो।
• संविधान सभाको निर्वाचन सम्पन्न भयो।
• नेपाल धर्म निरपेक्ष राष्ट्र घोषणा भयो।
• २४० वर्ष लामो राजतन्त्र अन्त्य भई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको स्थापना भयो।

(अङ्कभार: ३+४=७)

२४. आन्तरिक पर्यटन प्रवर्धनका लागि सरकारले गर्न सक्ने कार्य उल्लेख गर्दै दुई जनाबिचको संवाद तयार गर्नुहोस् ।

(अङ्कभार: १+५=६)