सजीवहरूको वर्गीकरण ( Classification of Living Beings )
कक्षा १० विज्ञान: सजीवहरूको वर्गीकरण ( Classification of Living Beings )
बहुविकल्पीय प्रश्नहरू
कारण दिनुहोस्
सजीवहरूको वर्गीकरण निम्न कारणहरूले गर्दा आवश्यक छ:
• यसले सजीवहरूको अध्ययनलाई सजिलो र वैज्ञानिक बनाउँछ ।
• यसको मद्दतले सजीवहरूका बारेमा छोटो समयमा नै अध्ययन गर्न सकिन्छ ।
• यसले गर्दा सजीवहरूको वैज्ञानिक नामाकरण गर्न सजिलो हुन्छ ।
• यसले जीवहरूको क्रमविकाससम्बन्धी तथ्यहरू पत्ता लगाउन र तिनीहरूबीचको प्राकृतिक सम्बन्धबारे व्याख्या गर्न मद्दत गर्छ ।
फ्युकस र मर्केन्सिया दुवैको शरीर थालस (Thallus) जस्तो देखिने भए तापनि यिनीहरूको आन्तरिक संरचना र प्रजनन प्रक्रियामा भिन्नता छ।
• फ्युकस (अल्गी): यसको शरीर जरा, काण्ड र पातमा छुट्टिएको हुँदैन । यो साधारण जलीय बिरुवा हो।
• मर्केन्सिया (ब्रायोफाइटा): यो अल्गीभन्दा विकसित बिरुवा हो। यसको शरीर थालस भए पनि यसमा जीवनचक्र पूरा गर्न पानी र जमिन दुवै चाहिन्छ । यसलाई मैथुनिक प्रजननका लागि पानी अनिवार्य भएकोले यसलाई उभयचर बिरुवा भनिन्छ, जुन ब्रायोफाइटाको विशेषता हो ।
यिनै संरचनागत र जीवनचक्रको भिन्नताका कारण फ्युकसलाई अल्गी र मर्केन्सियालाई ब्रायोफाइटामा राखिन्छ।
जिम्नोस्पर्म समूहका बिरुवाहरूमा वास्तविक फूलको सट्टा कोन (cone) हुन्छ । कोनरूपी फूलमा पोथी फूलमा हुने ओभरी (ovary) हुँदैन । फलको विकास ओभरीबाट हुने भएकोले, ओभरीको अनुपस्थितिमै जिम्नोस्पर्ममा फल नफल्नुको मुख्य कारण हो । यसैले गर्दा यिनीहरूको बिउ फलभित्र नभई नाङ्गो (naked) हुन्छ ।
यस्तो गर्नु ठीक होइन। कुनै पनि बिरुवालाई मोनोकटिलिडन (monocotyledon) हो भनी निष्कर्ष निकाल्न फूलको मात्र अवलोकन पर्याप्त हुँदैन। मोनोकटिलिडन बिरुवाका अन्य मुख्य विशेषताहरू पनि अवलोकन गर्नुपर्छ, जस्तै:
• पातमा समानान्तर भेनेसन (Parallel Venetion) हुनुपर्छ ।
• जरा झुप्प परेको (fibrous root) हुनुपर्छ ।
• बिउमा एउटा मात्र कोटिलिडन (cotyledon) हुनुपर्छ ।
मोनोकट बिरुवाको फूलका भागहरू तीन वा तीनको गुणाङ्कमा हुन्छन्, तर यो एउटा मात्रै आधारमा निष्कर्ष निकाल्नु अवैज्ञानिक हुन्छ। तसर्थ, बिरुवाको जरा, पात, काण्ड र बिउको पनि अध्ययन गरेर मात्र सही निष्कर्षमा पुग्न सकिन्छ।
धेरैजसो रेप्टिलिया वर्गका जनावरहरूको मुटुमा तीन ओटा कोठा हुन्छन्, तर गोहीको मुटुमा चारओटा कोठा हुनु एक अपवाद हो । यद्यपि, गोहीलाई अन्य मुख्य विशेषताहरूका आधारमा रेप्टिलिया वर्गमा राखिन्छ। यसका कारणहरू हुन्:
• यसको शरीर कडा आवरण (खपटा) ले ढाकेको हुन्छ ।
• यो चिसो रगत भएको (विषमतापी) जनावर हो ।
• यो जमिनमा घस्रेर हिँड्छ ।
• यसले फुल पार्छ (ओभिप्यारस) ।
यी प्रमुख विशेषताहरू रेप्टिलिया वर्गसँग मिल्ने भएकाले चार कोठे मुटु हुँदाहुँदै पनि गोहीलाई यही वर्गमा राखिन्छ।
चमेरो उड्न सक्छ भने ह्वेल पानीमा पौडिन्छ, र यिनीहरूको आकारमा पनि धेरै भिन्नता छ। यति धेरै असमानताका बाबजुद यिनीहरूलाई एउटै क्लास म्यामेलिया (Mammalia) मा राखिन्छ किनभने यिनीहरू दुवैले म्यामेलिया वर्गका आधारभूत र साझा विशेषताहरू देखाउँछन्। ती विशेषताहरू हुन्:
• दुवैले बच्चा जन्माएर दुध चुसाउँछन् ।
• दुवै तातो रगत भएका (समतापी) जनावर हुन् ।
• दुवैले फोक्सोबाट सास फेर्छन् ।
• दुवैको मुटुमा चार ओटा कोठा हुन्छन् ।
• दुवैको शरीरमा रौं हुन्छ ।
यी आधारभूत समानताहरू यिनीहरूको वासस्थान र शारीरिक बनावटको भिन्नताभन्दा वर्गीकरणका लागि बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छन्।
रिसिया ब्रायोफाइटा डिभिजनमा पर्ने बिरुवा हो । ब्रायोफाइटा समूहका बिरुवाहरूलाई उभयचर (Amphibian) बिरुवा भनिन्छ किनभने यिनीहरूलाई आफ्नो जीवनचक्र पूरा गर्न जमिन र पानी दुवैको आवश्यकता पर्दछ । यिनीहरू ओसिलो जमिनमा हुर्कन्छन् तर यिनीहरूमा मैथुनिक प्रजननको समयमा गर्भाधान हुनका लागि पानी नभई हुँदैन । त्यसैले पानी र जमिन दुवैमा निर्भर रहने भएकाले रिसियालाई एम्फिबियन बिरुवा भनिन्छ।
उनिउँ, साइकस र केरा प्रजननका आधारमा फरक-फरक भए पनि यिनीहरू सबैलाई एउटै डिभिजन ट्राकियोफाइटा (Tracheophyta) मा राखिन्छ । यसको मुख्य कारण के हो भने यी सबै बिरुवाहरूमा पानी र खाना शरीरको विभिन्न भागमा पुऱ्याउनका लागि विकसित भ्यास्कुलर तन्तु (Vascular tissue), अर्थात् जाइलम (Xylem) र फ्लोइम (Phloem) हुन्छ । भ्यास्कुलर तन्तुको उपस्थिति नै डिभिजन ट्राकियोफाइटाको साझा र प्रमुख विशेषता हो। त्यसपछिका भिन्नताहरू (फूल फुल्ने/नफुल्ने, फल लाग्ने/नलाग्ने) का आधारमा यिनीहरूलाई विभिन्न सब-डिभिजन (टेरिडोफाइटा, जिम्नोस्पर्म, एन्जिओस्पर्म) मा विभाजन गरिन्छ ।
भिन्नता लेख्नुहोस्
| विशेषता | वनस्पति जगत् (Plantae) | जन्तु जगत् (Animalia) |
|---|---|---|
| कोष भित्ता | कोषमा सेलुलोजले बनेको कोषभित्ता हुन्छ। | कोषमा कोषभित्ता हुँदैन। |
| पोषण | हरितकण (Chlorophyll) हुने भएकाले स्वपोषक हुन्छन्। | हरितकण नहुने भएकाले परपोषक हुन्छन्। |
| चाल | प्रायः एकै ठाउँमा स्थिर रहन्छन्। | खाना र वासस्थानको लागि हिँडडुल गर्न सक्छन्। |
| उदाहरण | मस, उनिउँ, सल्लो, पिपल, धान | माछा, भ्यागुतो, चरा, मानिस |
| विशेषता | माछा (Fish) | तारे माछा (Star Fish) |
|---|---|---|
| फाइलम | यो फाइलम कर्डेटा (Chordata) अन्तर्गत पर्दछ। | यो फाइलम इकाइनोडर्माटा (Echinodermata) अन्तर्गत पर्दछ。 |
| शरीरको आकार | शरीर बाइलेटेरल्ली सिमेट्रिकल हुन्छ। | वयस्क अवस्थामा शरीर रेडियल्ली सिमेट्रिकल हुन्छ। |
| श्वासप्रश्वास | गिल्स (gills) को मद्दतले सास फेर्दछ। | गिल्स वा ट्युब फिटको मद्दतले सास फेर्दछ। |
| मुटु | मुटुमा दुईवटा कोठा हुन्छन्। | यसमा मुटु हुँदैन। |
| विशेषता | जेली फिस (Jelly Fish) | कटल फिस (Cuttle Fish) |
|---|---|---|
| फाइलम | यो फाइलम सिलेन्टरेटा (Coelenterata) मा पर्दछ। | यो फाइलम मोलस्का (Mollusca) मा पर्दछ। |
| शारीरिक बनोट | शरीर डिप्लोब्लास्टिक र रेडियल्ली सिमेट्रिकल हुन्छ। | शरीर ट्रिप्लोब्लास्टिक र बाइलेटेरल्ली सिमेट्रिकल हुन्छ। |
| पाचन प्रणाली | पाचन प्रणाली अपूर्ण हुन्छ (मुख मात्र हुन्छ)। | पाचन प्रणाली पूर्ण र विकसित हुन्छ। |
| विशेषता | शरीरमा टेन्टाकल्स हुन्छन्। | शरीर नरम हुन्छ र बाहिर वा भित्र कडा आवरण हुन सक्छ। |
| विशेषता | मस (Moss) | क्लब मस (Club Moss) |
|---|---|---|
| डिभिजन | यो डिभिजन ब्रायोफाइटा (Bryophyta) मा पर्दछ। | यो डिभिजन ट्राकियोफाइटा (Tracheophyta) मा पर्दछ। |
| भ्यास्कुलर तन्तु | यसमा जाइलम र फ्लोयम जस्ता तन्तुहरू हुँदैनन्। | यसमा जाइलम र फ्लोयम जस्ता विकसित तन्तुहरू हुन्छन्। |
| शारीरिक विभाजन | शरीरलाई जरा, काण्ड र पातमा स्पष्टसँग छुट्ट्याउन सकिँदैन। | शरीरलाई जरा, काण्ड र पातमा स्पष्टसँग छुट्ट्याउन सकिन्छ। |
| प्रबल अवस्था | जीवनचक्रमा ग्यामेटोफाइट अवस्था प्रबल हुन्छ। | जीवनचक्रमा स्पोरोफाइट अवस्था प्रबल हुन्छ। |
| विशेषता | सल्लो (Pinus) | पिपल (Ficus) |
|---|---|---|
| समूह | यो जिम्नोस्पर्म (Gymnosperm) समूहमा पर्दछ। | यो एन्जियोस्पर्म (Angiosperm) समूहमा पर्दछ। |
| फूल | वास्तविक फूल फुल्दैन, यसको सट्टा कोन (cone) हुन्छ। | वास्तविक र विकसित फूल फुल्छ। |
| बिउ | बिउ नाङ्गो हुन्छ, फलभित्र हुँदैन। | बिउ फलभित्र सुरक्षित रहेको हुन्छ। |
| पात | पातहरू सियो जस्ता लामा र तिखा हुन्छन्। | पातहरू फराकिला र जालिदार भेनेसन भएका हुन्छन्। |
| विशेषता | माछा (Fish) | ह्वेल (Whale) |
|---|---|---|
| वर्ग | यो पिसेज (Pisces) वर्गमा पर्छ। | यो म्यामेलिया (Mammalia) वर्गमा पर्छ। |
| श्वासप्रश्वास | गिल्स (gills) को मद्दतले सास फेर्छ। | फोक्सोको मद्दतले सास फेर्छ। |
| मुटु | मुटुमा दुईवटा कोठा हुन्छन्। | मुटुमा चारवटा कोठा हुन्छन्। |
| प्रजनन | प्रायः फुल पार्छ (ओभिप्यारस)। | बच्चा जन्माउँछ (भिभिप्यारस) र दुध चुसाउँछ। |
| विशेषता | ढुकुर (Pigeon) | चमेरो (Bat) |
|---|---|---|
| वर्ग | यो एभ्स (Aves) वर्गमा पर्छ। | यो म्यामेलिया (Mammalia) वर्गमा पर्छ। |
| शरीरको आवरण | शरीर प्वाँखले ढाकिएको हुन्छ। | शरीर रौंले ढाकिएको हुन्छ। |
| पखेटा | अगाडिका खुट्टाहरू प्वाँखयुक्त पखेटामा रूपान्तरण भएका हुन्छन्। | अगाडिका खुट्टाहरू छालाको झिल्लीयुक्त पखेटामा रूपान्तरण भएका हुन्छन्। |
| प्रजनन | फुल पार्छ (ओभिप्यारस)। | बच्चा जन्माउँछ (भिभिप्यारस)। |
| विशेषता | ग्यामेटोफाइट (Gametophyte) | स्पोरोफाइट (Sporophyte) |
|---|---|---|
| परिभाषा | बिरुवाको जीवनचक्रमा ग्यामेट (Gamete) उत्पादन गर्ने ह्याप्लोइड (haploid) अवस्थालाई ग्यामेटोफाइट भनिन्छ। | बिरुवाको जीवनचक्रमा स्पोर (Spore) उत्पादन गर्ने डिप्लोइड (diploid) अवस्थालाई स्पोरोफाइट भनिन्छ। |
| क्रोमोजोम संख्या | यसमा क्रोमोजोमको संख्या एकसरो (n) हुन्छ। | यसमा क्रोमोजोमको संख्या दुईसरो (2n) हुन्छ। |
| प्रजनन | यसले मैथुनिक प्रजनन (Sexual Reproduction) मा भाग लिन्छ। | यसले अमैथुनिक प्रजनन (Asexual Reproduction) मा भाग लिन्छ। |
| उदाहरण | मसको हरियो बोट ग्यामेटोफाइट हो। | उनिउँको बोट स्पोरोफाइट हो। |
दीर्घ उत्तरात्मक प्रश्नहरू
वनस्पति जगतमा पर्ने जीवहरूलाई मुख्यतया तीन डिभिजनमा विभाजन गरिएको छ । ती हुन्:
१. अल्गी (Algae)
२. ब्रायोफाइटा (Bryophyta)
३. ट्राकियोफाइटा (Tracheophyta)
वनस्पति जगतका मुख्य विशेषताहरू निम्नअनुसार छन्:
• यस जगतका जीवहरू बहुकोषीय र युक्यारियोटिक हुन्छन् ।
• यिनीहरूको कोषमा सेलुलोजले बनेको कोषभित्ता (cell wall) हुन्छ ।
• यिनीहरूमा हरितकण (chlorophyll) हुने भएकाले आफ्नो खाना आफैँ बनाउँछन्, त्यसैले यिनीहरू स्वपोषक (autotrophs) हुन् ।
• यिनीहरू प्रायः स्थिर हुन्छन् र हिँडडुल गर्न सक्दैनन् ।
जिम्नोस्पर्म र एन्जियोस्पर्ममा पर्ने बिरुवाहरूका समानताहरू देहायबमोजिम छन्:
• यी दुवैथरीका बिरुवाहरू डिभिजन ट्राकियोफाइटामा पर्छन्, अर्थात् दुवैमा पानी र खाना ओसारपसार गर्नका लागि भ्यास्कुलर तन्तु (xylem and phloem) हुन्छ ।
• दुवैले बिउ (seed) को माध्यमबाट प्रजनन गर्छन् ।
• दुवैको शरीर जरा, काण्ड र पातमा स्पष्ट रूपमा छुट्याउन सकिन्छ ।
हो, यो धेरै हदसम्म सम्भव छ । ट्राकियोफाइटामा पर्ने बिरुवाहरूलाई तिनीहरूको पातको बनोटका आधारमा सब-डिभिजन छुट्याउन सकिन्छ ।
• टेरिडोफाइटा: यदि पात प्वाँखजस्तो (feathery) छ र त्यसको पछाडिपट्टि खैरा रंगका दाना (sori) छन् भने त्यो टेरिडोफाइटा (जस्तै: उनिउँ) हुन सक्छ ।
• जिम्नोस्पर्म: यदि पात लाम्चो र सियोजस्तो (needle-like) छ भने त्यो जिम्नोस्पर्म (जस्तै: सल्लो) हुन सक्छ ।
• एन्जियोस्पर्म: यदि पात फराकिलो छ भने त्यसको नसाको बनोट हेरेर छुट्याउन सकिन्छ । पातमा समानान्तर नसा (parallel venation) छ भने त्यो मोनोकोट र जालीदार नसा (reticulate venation) छ भने त्यो डाइकोट हुन सक्छ, जुन दुवै एन्जियोस्पर्म हुन् ।
यसरी पातको मात्र अवलोकनबाट पनि सब-डिभिजनको अनुमान लगाउन सकिन्छ ।
सब-डिभिजन टेरिडोफाइटाका प्रमुख विशेषताहरू निम्न छन्:
• यस समूहका बिरुवाहरूको शरीर जरा, काण्ड र पातमा स्पष्टसँग छुटिएको हुन्छ ।
• यिनीहरूमा भ्यास्कुलर तन्तु (जाइलम र फ्लोइम) को विकास भएको हुन्छ ।
• यिनीहरूमा फूल फुल्दैन र बिउ लाग्दैन, बरु स्पोर (spore) को सहायताले प्रजनन गर्छन् ।
• यिनीहरूको काण्ड प्रायः जमिनमुनि तेर्सो परेर रहेको हुन्छ, जसलाई राइजोम (rhizome) भनिन्छ ।
• पातको पछाडिपट्टि स्पोरहरू भएका खैरा दानाहरू (sori) पाइन्छन् ।
• यिनीहरू प्रायः ओसिलो र छहारी परेको ठाउँमा पाइन्छन् ।
१. तिनीहरूबिच तुलना गरी समानता र भिन्नता लेख्नुहोस् ।
• समानता:
o दुवै बिरुवामा पानी र खाना सार्नका लागि भ्यास्कुलर तन्तु हुन्छ ।
o दुवैले बिउको माध्यमबाट वंश वृद्धि गर्छन् ।
• भिन्नता:
| विशेषता | साइकस (जिम्नोस्पर्म) | सुन्तला (एन्जियोस्पर्म) |
|---|---|---|
| फूल | वास्तविक फूलको सट्टा कोन (cone) हुन्छ । | वास्तविक र विकसित फूल फुल्छ । |
| फल | फल लाग्दैन । | फल लाग्छ । |
| बिउ | बिउ नाङ्गो हुन्छ । | बिउ फलभित्र सुरक्षित हुन्छ । |
| पात | पातहरू प्वाँखजस्तै तर कडा हुन्छन् । | पातहरू साधारण र फराकिला हुन्छन् । |
२. यिनीहरूको सब-डिभिजन उल्लेख गर्नुहोस् । साथै उक्त सब-डिभिजनमा पर्नुको कारण पनि लेख्नुहोस् ।
• साइकस: यो जिम्नोस्पर्म सब-डिभिजनमा पर्दछ । किनभने यसमा फूलको सट्टा कोन हुन्छ र यसको बिउ फलले नढाकी नाङ्गो अवस्थामा रहेको हुन्छ ।
• सुन्तला: यो एन्जियोस्पर्म सब-डिभिजनमा पर्दछ । किनभने यसमा वास्तविक फूल फुल्छ र यसको बिउ फलभित्र सुरक्षित रूपमा रहेको हुन्छ ।
३. यी दुईमध्ये कुन बिरुवा विकसित छ ? कारणसहित स्पष्ट पार्नुहोस् ।
यी दुईमध्ये सुन्तला (एन्जियोस्पर्म) बढी विकसित बिरुवा हो । किनभने, एन्जियोस्पर्ममा हुने विकसित फूलले परागसेचनलाई सहज बनाउँछ र फलको विकासले बिउलाई सुरक्षा प्रदान गर्नुका साथै विभिन्न माध्यमबाट टाढासम्म फैलिन मद्दत गर्छ । यी विशेषताहरू जिम्नोस्पर्ममा पाइँदैन, त्यसैले एन्जियोस्पर्मलाई बढी विकसित मानिन्छ ।
जन्तु जगतलाई मुख्यतया नौ (९) ओटा फाइलमहरूमा विभाजन गरिएको छ ।
दिइएको चार्टअनुसार, माछाको शरीरमा हाड (मेरुदण्ड) हुन्छ र यो पानीमा बस्छ । त्यसैले माछा समूह ‘D’ मा पर्छ ।
फाइलम पोरिफेराका जीवहरूमा पाचन प्रणालीको विकास भएको हुँदैन । यिनीहरूको शरीरमा भएका असंख्य मसिना छिद्रहरू (ओस्टिया) बाट पानी र त्यसमा भएका खाद्य कणहरू शरीरभित्र पस्छन् । शरीरभित्र विशेष प्रकारका कोषहरूले ती खाद्य कणहरूलाई सोसेर लिन्छन् र कोष भित्रै पाचन क्रिया सम्पन्न हुन्छ । यसरी बनेको अनावश्यक पदार्थ पानीसँगै शरीरको माथिल्लो भागमा रहेको ठूलो छिद्र (ओस्कुलम) बाट बाहिर फालिन्छ । यस प्रक्रियालाई ‘वाटर क्यानल सिस्टम’ पनि भनिन्छ ।
राजीवले जन्तु वर्गीकरणको ज्ञान प्रयोग गरी उक्त जनावरको बाह्य शारीरिक बनावट र विशेषताहरू अवलोकन गरेर त्यो कुन फाइलममा पर्छ भनी पत्ता लगाउन सक्छ । उसले निम्न कुराहरू हेर्न सक्छ:
• मेरुदण्डको उपस्थिति: जनावरको ढाडमा मेरुदण्ड छ कि छैन ? यदि छ भने त्यो कर्डेटा फाइलममा पर्छ, छैन भने अन्य आठ फाइलममध्ये एकमा पर्छ ।
• शरीरको खण्डीकरण: शरीर खण्ड-खण्डमा बाँडिएको छ कि छैन ? यदि छ भने त्यो एनिलिडा वा आर्थ्रोपोडा हुन सक्छ ।
• खुट्टाको बनोट: जनावरका खुट्टाहरू जोर्नीदार छन् भने त्यो आर्थ्रोपोडा फाइलममा पर्छ ।
• बाहिरी आवरण: शरीरमा कडा खोल (shell) छ र शरीर नरम छ भने त्यो मोलस्का फाइलममा पर्छ । शरीरमा काँडाहरू छन् भने त्यो इकाइनोडर्माटा हुन सक्छ ।
• शरीरको आकार: शरीर चेप्टो छ भने प्लेटिहेल्मिन्थिस र गोलो वा बेलनाकार छ भने निमाथेल्मिन्थिस हुन सक्छ ।
यी विशेषताहरूलाई विभिन्न फाइलमका गुणहरूसँग तुलना गरेर उसले जनावरको सही फाइलम पत्ता लगाउन सक्छ ।
सार्क र ह्वेलमध्ये ह्वेल बढी विकसित जनावर हो । यद्यपि दुवै पानीमा बस्छन्, यिनीहरूमा धेरै आधारभूत भिन्नताहरू छन् जसले ह्वेललाई बढी विकसित देखाउँछ:
• श्वासप्रश्वास: सार्कले गिल्सबाट सास फेर्छ भने ह्वेलले फोक्सोबाट सास फेर्छ, जुन एक विकसित प्रणाली हो ।
• रगतको तापक्रम: सार्क चिसो रगत भएको (cold-blooded) जीव हो, जसको शरीरको तापक्रम बाहिरी वातावरणअनुसार परिवर्तन हुन्छ । ह्वेल तातो रगत भएको (warm-blooded) जीव हो, जसले आफ्नो शरीरको तापक्रम स्थिर राख्न सक्छ ।
• मुटुको बनोट: सार्कको मुटुमा दुईवटा कोठा हुन्छन् भने ह्वेलको मुटुमा चारवटा कोठा हुन्छन्, जसले रगत सञ्चारलाई अझ प्रभावकारी बनाउँछ ।
• प्रजनन: सार्कले फुल पार्छ (केहीले बच्चा जन्माए पनि दूध चुसाउँदैनन्), तर ह्वेलले सिधै बच्चा जन्माउँछ र स्तन ग्रन्थिबाट आफ्नो बच्चालाई दूध चुसाएर हुर्काउँछ ।
यी सबै स्तनधारी (mammalian) विशेषताहरूले ह्वेललाई माछा वर्गमा पर्ने सार्कभन्दा क्रमविकासको दृष्टिले बढी विकसित साबित गर्छ ।
१. यी जनावरहरू कुन फाइलम र क्लासनन्तर्गत पर्छन्?
• चमेलो : म्यामेलिया क्लास
• बाज : एभस क्लास
२. यी जनावरहरूबिचका कुनै दुई समानता र असमानता लेख्नुहोस्।
समानताहरू :
• यी दुबै जीवको शरीरमा पंखेटा हुन्छ।
• चिन्तनको हाड खाँचो हुन्छ।
असमानताहरू :
• चमेलो स्तनधारी वर्ग हो भने बाज एभस वर्ग हो।
• चमेलोले सिधै बच्चा जन्माउँछ भने बाजले फुल पाउँछ।
३. यी जनावरको अध्ययनले क्रमविकासको अवधारणालाई कसरी स्पष्ट पाउँछ ?
उत्तर:
यी जीवहरूको विकासक्रम हेर्दा विभिन्न एकै पूर्वजबाट उत्पन्न भएको प्रमाण पाइन्छ। त्यसैले एभस र म्यामेलियाका जीवहरूमा समान्य रहेका लक्षणले देखाउँछ कि एभस वर्गको विकासक्रममै म्यामेलियाबाट उत्पत्ति भएको देखिन्छ।
उत्तर: वर्गीकरणको आधारमा हेर्दा हुने जनावरहरूबिच धेरै साझा गुणहरू पाइन्छन् भने ती जनावरहरूबिच धेरै साझा पुर्खा पाइन्छन्। जीवनवृत्तमा साझा पुर्खा भएका जीवहरू साझा पूर्ववर्तीबाट विकसित भएका हुन्छन्। उदाहरणको लागि, जीवनवृत्तमा मिल्ने जनावर सजीवको वर्गीकरण विकसित भएको एउटा कोठाको जीवहरूलाई एउटै प्रजातिमा राखिएको छ। त्यसरी क्रमविकसित जीवहरू एक समूहमा र ती विकसित नभएका जीवहरू समूह बाहिर हुन्छन्। त्यसैले वर्गिकृत जीवहरूको नयाँ जीवहरू विकास भएको पाइन्छ। वर्गीकरण र विकासबिचको सम्बन्ध यसरी देखिन्छ।
1. कुन जनावरको शरीरमा दुई वटा कोठा भएको मुटु हुन्छ ?
• माछाको मुटुमा दुई वटा कोठा हुन्छ।
2. कुन जनावरले बच्चालाई दूध चुसाउँछ ? • बाघले बच्चालाई दूध चुसाउँछ।
3. भ्यागुता र सर्पबिच दुईवटा समानता लेख्नुहोस्।
• दुबै सरीसृप जीवहरू हुन्।
• दुबै परपोखर जीवहरू हुन्।
• दुबैले हाड हुन्छ।
4. यी जनावरमध्ये कुनकुनाको शरीरमा हावाका थैली हुन्छन् ?
• माछा र चरा
यस वेबसाइटबाट प्रिन्ट गर्न अनुमति छैन।
Printing from this website is not allowed.