एकाइ ७: सामजिक पहिचान र विविधता (Samajik Pahichan ra Bibidhata)
पाठ ५: धार्मिक तथा क्षेत्रीय पहिचान (Dharmik tatha Kshetriya Pahichan)
यस पाठमा हामी धार्मिक तथा क्षेत्रीय पहिचान (Dharmik tatha Kshetriya Pahichan), यसको महत्त्व, र नेपालका विभिन्न धर्महरूका साझा विशेषताहरूबारे विस्तृत रूपमा अध्ययन गर्नेछौँ। पहिचानले व्यक्ति र समुदायलाई परिभाषित गर्छ, र नेपालजस्तो đaulī-sāṁskr̥tika (multicultural) देशमा यसको समझ हुनु अपरिहार्य छ।
तलका प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् :
(क) तपाईंको आफ्नो धार्मिक पहिचान झल्कने संवाद वा लेख तयार पारी कक्षामा प्रस्तुत गर्नुहोस्।
उत्तर: (राम र सीता एउटै कक्षामा पढ्ने साथी हुन्। खाजाको समयमा उनीहरू विद्यालयको चउरमा बसेर कुराकानी गर्छन्।)
राम: सीता, के तिमीलाई थाहा छ संसारको सबैभन्दा प्राचीन धर्म कुन हो?
सीता: अवश्य थाहा छ नि राम! सनातनदेखि चलिआएको, सबै मानवको कल्याण गर्ने एक मात्र धर्म हिन्दु धर्म (Hindu Dharma) हो।
राम: हो है। अनि, हिन्दु धर्मका प्रमुख ग्रन्थहरू के-के हुन् नि?
सीता: (खाजा खाँदै…) सुन, हिन्दु धर्मको प्रमुख ग्रन्थ गीता (Gita) हो र अन्य पवित्र ग्रन्थहरूमा वेद, पुराण, उपनिषद् पर्दछन्। हाम्रो संस्कारअनुसार यस्ता पवित्र ग्रन्थहरूको नाम लिँदा पनि सम्मान प्रकट गर्नुपर्छ।
राम: (खुसी हुँदै) आहा! कति राम्रो कुरा सिकायौ। मलाई त यो थाहा थिएन।
सीता: अनि तिमी मन्दिर कत्तिको जान्छौ?
राम: घरमा हजुरआमा हरेक दिन जानुहुन्छ, तर मलाई भने अल्छी लाग्छ।
सीता: त्यसो भन्नुहुँदैन। हाम्रो पुस्ताले नै त हो नि आफ्नो धर्म, संस्कृति र मठमन्दिरको संरक्षण गर्ने।
राम: तिम्रो कुरा एकदम सही हो। अबदेखि म पनि आफ्नो धर्म र संस्कृतिको संरक्षणमा ध्यान दिन्छु।
सीता: हिन्दु धर्म त विशाल छ। हामी ‘अतिथि देवो भवः’ भनेर पाहुनालाई ईश्वर मान्छौं। ‘वसुधैव कुटुम्बकम्’ को भावनाले सारा विश्वलाई एउटै परिवार मान्छौं। जीवनलाई चार आश्रम (Four Ashrams) – ब्रह्मचर्य, गृहस्थ, वानप्रस्थ र सन्यासमा विभाजन गरेर व्यवस्थित जीवन जिउन सिकाइएको छ। हाम्रो सभ्यतामा विज्ञान र आध्यात्मिकताको गहिरो सम्बन्ध छ।
राम: (हाँस्दै) भनेपछि म त अहिले ब्रह्मचर्याश्रममा रहेछु। हिन्दु धर्मको थोरै अंश मात्र बुझ्न सके पनि जीवन धन्य हुनेरहेछ।
(घण्टी बज्छ र दुवैजना कक्षातिर लाग्छन्।)
(ख) नेपालका विभिन्न धर्मका साझा कुराहरू पहिचान गरी सूची तयार पार्नुहोस्।
उत्तर: नेपालमा प्रचलित विभिन्न धर्महरूका आ-आफ्नै विशेषता भए तापनि तिनीहरूका बिचमा केही साझा कुराहरू पाइन्छन्, जुन यसप्रकार छन्:
- सबै धर्मले परोपकार, दया, करुणा, र अहिंसालाई महत्त्व दिन्छन्।
- हरेक धर्मको आफ्नो आदर्श व्यक्ति वा ईश्वर (God) हुन्छन्, जसको पूजा र सम्मान गरिन्छ।
- सबै धर्मले नैतिक आचरण, अनुशासन, र सदाचारमा जोड दिन्छन्।
- अधिकांश धर्महरूमा कर्म (Karma) र पुनर्जन्म (Rebirth) को अवधारणामा विश्वास गरिन्छ।
- सबै धर्मका आ-आफ्नै पवित्र ग्रन्थ, चाडपर्व, र सांस्कृतिक मान्यताहरू छन्, जसले समुदायलाई एकताबद्ध बनाउँछ।
- सबै धर्मको मूल उद्देश्य मानव कल्याण गर्नु र शान्ति (Peace) तथा सद्भाव कायम राख्नु हो।
अर्को पाठ:
यो पनि पढ्नुहोस्
बाह्य स्रोतहरू
कुनै प्रश्न वा सुझाव छ भने, हामीलाई सम्पर्क गर्नुहोस्।
Contact Us