जीवन मार्ग (JEEVAN MARGA)
Chapter 12 Complete Notes

रिपोर्ताज रचना ‘जीवन मार्ग’ मा चोमोलुङ्गा औद्योगिक प्रतिष्ठानलाई नेपालको मौलिक पहिचान झल्काउने सफल उद्योगको रूपमा चित्रण गरिएको छ । प्रतिष्ठानले स्थानीय कच्चा पदार्थको प्रयोग गरी नेपालमा मात्र नभई विदेशमा रहेका नेपालीहरूमाझ पनि लोकप्रियता हासिल गरेको प्रसङ्ग अभिव्यक्त भएको छ। विदेशीले पनि यस प्रतिष्ठानका उत्पादनलाई नेपाली उत्पादनका रूपमा चिन्न थालेका छन्। नेपालको मौलिकता र पहिचानलाई प्राथमिकतामा राखेर चोमोलुङ्गा औद्योगिक प्रतिष्ठानले धेरैको मन जितेको छ । लेखकको घरहरूमा पनि यसै ब्रान्ड र उत्पादनहरू भरिएका छन्, जसले लेखकलाई संस्थानको बारेमा एक रिपोर्ट लेख्न अग्रसर गराएको छ ।

छिरिङ जेठो सन्तानको रूपमा कठिन पारिवारिक परिस्थितिमा हुर्किए। उनका बुबाले कडा परिश्रम र उनकी आमाले घरको हेरचाह गर्थिन् । आफ्नो बुबाको मृत्यु पछि, छिरिङले आफ्नो बुवाको जिम्मेवारी लिए र उनको उत्तराधिकारी बने। उनले एक विदेशी पर्यटकबाट छात्रवृत्ति प्राप्त गरे जसले उनलाई दसौं कक्षासम्मको शिक्षा पूरा गर्न मद्दत दियो। स्नातक गरेपछि उनले जागिर छाडेर विभिन्न देशको भ्रमण गरे। जापान भ्रमणका क्रममा उनले श्रमको महत्त्व बुझे र नेपालमा पनि केही गर्न सकिन्छ भन्ने महसुस गरे। आफ्नो यात्राबाट छिरिङले श्रम र सीपको मूल्य बुझे। आफ्नो देशको मौलिकता र पहिचानलाई आफ्नो काममा समेटेर आफ्नै देशमा राम्रो जीवनयापन गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वास उनमा आयो।

छिरिङ यस रचनामा एक महत्त्वपूर्ण पात्र हुन्, जसमा अटुट देशभक्ति मूर्त छ। आफ्नो बुबाको असामयिक मृत्यु पछि आफ्नो जीवनमा धेरै चुनौतीहरूको सामना गर्नुपर्दा पनि, छिरिङले आफ्नो बुबाको उत्तराधिकारीको भूमिका ग्रहण गरे र आफ्नो शिक्षाको पछि लाग्दै आफ्नो जिम्मेवारीहरू बहन गरे। उनले श्रम र सीपको महत्वलाई महत्व दिँदै विभिन्न देशको भ्रमण गरेपछि नेपालमा ठूला कुरा हासिल गर्न सक्ने क्षमता रहेको महसुस गरे। उनले मौद्रिक लाभभन्दा बाहिरको काममा सन्तुष्टि खोज्नुपर्नेमा जोड दिँदै नेपालको विशिष्ट पहिचान, स्रोत र सीपको सदुपयोग गर्नुपर्नेमा जोड दिए। चोमोलुङ्गा औद्योगिक प्रतिष्ठान स्थापनामा छिरिङको सफलताले उनको पाइला पछ्याउने प्रेरणा पाउन सकिन्छ। उनको जीवन संघर्षले जीवनमा सफलता कसरी प्राप्त गर्ने भन्ने बारे बहुमूल्य अन्तर्दृष्टि प्रदान गर्दछ। हामीले हाम्रो प्रयासमा सफल हुन उनका सिद्धान्त र विचारहरू अपनाउनुपर्छ। हाम्रो देशप्रतिको हाम्रो जिम्मेवारीलाई सम्झनु र यसलाई वहन गर्न आवश्यक छ। हामीले आफ्नो देशको मौलिकता र पहिचानलाई जोगाउँदै आफ्नो देशभित्रै अर्थपूर्ण काम गरेर विश्वस्तरमा राम्रो नाम कमाउने प्रयास गर्नुपर्छ।

रिपोर्ताज समसामयिक विषयमाथि तयार पारिन्छ र यस्तो तयारीको क्रममा लेखक स्वयम्‌को संलग्नता वा प्रत्यक्षदर्शिता आवश्यक हुन्छ। यसमा लेखक प्रत्यक्षदर्शी वा भोक्ता हुन्छ। कुनै पनि विषयलाई प्रस्तुत गर्नुपूर्व त्यसलाई सतर्कतापूर्वक अध्ययन वा विश्लेषण गरिएको हुन्छ। मेरो विचारमा यो रचना शीर्षक जस्तै साँच्चिकै कैयौंको जीवनका लागि जीवन मार्ग बन्न सक्छ। हुनत यो रचना काल्पनिक हो तर पाठ पढुन्जेल एकछिन भए पनि मन हर्षित भयो। ‘जीवन मार्ग’ रिपोर्ताज राष्ट्रभक्ति भाव झल्काउने, स्वदेशमा गरिने उद्यमप्रति सकारात्मक भाव उब्जाउने एउटा प्रेरणादायी रचना हो। ‘जीवन मार्ग’ रिपोर्ताजको लेखक पनि प्रत्यक्ष भोगेर, देखेर र निर्देशकसँग वार्ता गरेर यो रचना तयार पारेको तरिकामा प्रस्तुत गरिएको छ। साँच्चिकै हामी हरेक कुरामा आत्मनिर्भर हुने हो भने कति चैन मिल्थ्यो, कल्पना पनि गर्न सक्दिनँ। निर्यातको तुलनामा आयात कैयौँ गुना बढी भएको हाम्रो जस्तो देशमा साँच्चिकै ‘चोमोलुङ्गा औद्योगिक प्रतिष्ठान’ जस्ता उद्योगहरु खुल्ने र यही हाराहारीमा लोकप्रिय हुने हो भने कस्तो हुन्थ्यो होला भन्ने कल्पनाले एकछिन भए पनि पुलकित बनायो। औद्योगिक प्रतिष्ठान खोल्ने र नेपालको मौलिक पहिचानमा आधारित अनि स्थानीय कच्चा सामानको सदुपयोग गर्दै उद्योग स्थापना गर्ने छिरिङको सोचलाई मान्नैपर्छ। हाम्रा घरभित्र नेपाली ब्रान्डका कुनै पनि सामान नभेटिने अवस्थाबाट हरेकका घरभित्र कोठा कोठामा चोमोलुङ्गा औद्योगिक प्रतिष्ठानका नेपाली उत्पादनका सामान भेटिनु एउटा क्रान्ति नै हो। त्यति मात्र होइन त्यस्तो सोचलाई मूर्त रूप दिँदै सामान उत्पादन, बिक्री वितरणमा पनि चोमोलुङ्गा शिखर चुम्न सफल बन्नु चानचुने कुरा होइन। छिरिङको अथक सङ्घर्षबाट त म नतमस्तक नै भएँ। उनका बाल्यकालका सङ्घर्षका कुराले केही भावुक पनि बनायो। पाठ पढ्न थालेपछि नसकुन्जेल पाठबाट ध्यान हटेन। प्रेरणादायी विषयवस्तु, सरल भाषा र कलात्मक लेखनले मलाई ‘जीवन मार्ग’ उत्कृष्ट लाग्यो।