पाठ ५: वित्तीय उपकरण (Vittiya Upakaran)

१. नोट सफा राख्ने उपाय लेख्नुहोस् ।

उत्तर: नोट सफा राख्ने उपायहरू निम्नानुसार छन्:

• नोटलाई पानी वा अन्य तरल पदार्थले भिज्नबाट जोगाउनुपर्छ ।
• नोटमा केरमेट गर्नु वा केही लेख्नु हुँदैन ।
• नोटमा रङ वा अन्य मैलो पदार्थ लाग्न दिनु हुँदैन ।
• नोटमा स्टिच वा टाँचा लगाउनु हुँदैन ।
• नोटलाई अनावश्यक रूपमा पट्याउने वा दोबार्ने गर्नु हुँदैन ।

२. सेयरको महत्त्व उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तर: सेयर (Share) को महत्त्वलाई निम्नानुसार उल्लेख गर्न सकिन्छ:

• सेयर निष्कासनबाट कम्पनी वा संस्थाहरूलाई आवश्यक पुँजी सङ्कलन हुन्छ ।
• सर्वसाधारणले आफूसँग भएको सानो पुँजीलाई पनि लगानी गर्ने अवसर प्राप्त गर्छन् ।
• संस्थाले आफ्नो व्यवसाय विस्तार गर्न र वस्तु उत्पादन बढाउन सक्छ ।
• कम्पनीले आर्जन गरेको नाफा वा नोक्सानमा सेयर सदस्यको हिस्सा रहन्छ ।
• देशको आर्थिक विकासमा सर्वसाधारणको योगदान पुग्न मद्दत गर्छ ।

३. नेपालमा प्रचलित वित्तीय उपकरणको सूची बनाई प्रत्येकको छोटकरीमा व्याख्या गर्नुहोस् ।

उत्तर: नेपालमा प्रचलित प्रमुख वित्तीय उपकरण (Vittiya Upakaran) हरू निम्न छन्:

४. सेयर लिनका लागि अपनाउनुपर्ने प्रक्रिया उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तर: हाल नेपालमा सेयर कारोबारका लागि निम्न प्रक्रिया अपनाउनुपर्छ:

• सर्वप्रथम, सेयरको कारोबारका लागि डिम्याट खाता (Demat Account) अनिवार्य रूपमा खोल्नुपर्छ । यो खाता नजिकैको बैंक वा ब्रोकर कार्यालयमा गएर खोल्न सकिन्छ ।
• विभिन्न कम्पनी तथा संस्थाहरूले समय-समयमा प्राथमिक सेयर (IPO) निष्कासन गर्दछन् ।
• ती सूचनामा उल्लेख भएबमोजिमको प्रक्रिया (जस्तै: मेरो सेयर खाताबाट आवेदन दिने) पूरा गरेर सेयरका लागि आवेदन दिन सकिन्छ ।

५. डिम्याट खाता भनेको के हो ? यसका उपयोगिता उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तर: डिम्याट खाता (Demat Account) एउटा त्यस्तो विद्युतीय खाता हो जसमा लगानीकर्ताले आफ्नो सेयरलाई भौतिक प्रमाणपत्रको सट्टा विद्युतीय रूपमा सुरक्षित राख्न सक्छन् ।

यसका उपयोगिताहरू:

• अहिले सेयर कारोबार गर्नका लागि यो खाता अनिवार्य गरिएको छ, त्यसैले सेयर बजारमा प्रवेश गर्न यो आवश्यक छ ।
• यसबाट सेयर कारोबार छिटो, सुरक्षित र भरपर्दो रूपमा गर्न सकिन्छ ।
• सेयर प्रमाणपत्र हराउने, च्यातिने वा चोरी हुने जोखिम हुँदैन ।
• बोनस सेयर, हकप्रद सेयर जस्ता लाभहरू सिधै यही खातामा जम्मा हुन्छन् ।