पाठ ४: हाम्रा लोक तथा शास्त्रीय नृत्य (Hamra Lok tatha Shastriya Nritya)

१. “लोकबाजा, लोकगीत र लोकनृत्य एक अर्काका परिपूरक हुन् ।” यस भनाइलाई पुष्टि गर्नुहोस् ।

उत्तर: संगीत, वाद्य र नृत्यलाई सामूहिक रूपमा बुझिन्छ। संगीतले प्राण भर्छ भने वाद्यवादन यसको अभिन्न अंग हो। नृत्यले संगीत र गीतलाई जीवन्त बनाउँछ। यसले लोकगीतलाई प्राण दिन्छ भने हाम्रा लोक तथा शास्त्रीय नृत्य (Hamra Lok tatha Shastriya Nritya) ले यसलाई जीवन्त बनाउँछ। यसमा लोकबाजा र लोकगीतले प्रमुख भूमिका खेल्दछ, किनकि यसको माध्यमबाट लोकनृत्य पनि जीवन्त बन्छ। तथापि, लोकनृत्यका लागि लोकबाजा र लोकगीतको आपसी सहयोग र परिपूरकताबाटै यसले प्रसिद्धि प्राप्त गरेको छ। उदाहरणका लागि, देउडा नृत्यका लागि देउडा गीत गाइन्छ। देउडा गीतले प्राण भर्छ, जसमा लोकबाजाले पनि सहयोग गरेको हुन्छ। यसकारण, लोकबाजा, लोकगीत र लोकनृत्य आपसी परिपूरक र सहयोगी छन्।

२. लोक तथा शास्त्रीय नृत्यको महत्त्वको बारेमा व्याख्या गर्नुहोस्।

उत्तर: लोक तथा शास्त्रीय नृत्यको महत्त्व निम्न छन्:

• (क) देशको मौलिक संस्कृतिको संरक्षण र सम्बर्द्धनमा टेवा पुग्छ।
• (ख) व्यक्तिमा कला र सिपको विकास हुन्छ।
• (ग) शारीरिक र मानसिक सक्षमताको विकास हुन्छ।
• (घ) सामाजिकीकरण र असल सामाजिक सम्बन्ध विकास गर्न मद्दत पुग्छ।
• (ङ) मनोरञ्जन प्राप्त हुन्छ।
• (च) आन्तरिक तथा बाह्य भ्रमणका अवसरहरू प्राप्त हुन्छ।

३. लोकनृत्य र शास्त्रीय नृत्यबीचमा रहेका भिन्नतालाई तालिकामा देखाउनुहोस् ।

उत्तर: हाम्रा लोक तथा शास्त्रीय नृत्य (Hamra Lok tatha Shastriya Nritya) बीचमा रहेका भिन्नताहरू:

४. तपाईंले अन्तर्राष्ट्रिय समारोहमा नेपाली लोक तथा शास्त्रीय नृत्यको परिचय दिनुपर्ने भएको छ भने कस्तो नृत्यको परिचय दिनुहुन्छ भनी निर्णय गर्नुहोस्।

उत्तर: मैले अन्तर्राष्ट्रिय समारोहमा नेपाली लोक तथा शास्त्रीय नृत्यको परिचय गराउनका लागि मारुनी नृत्यको परिचय गराउन चयन गरें। विशेष गरी पुरुषहरूले महिलाहरूको परिधानमा महिला भएको भन्दै यसलाई नाच्ने गर्दछन्। यो प्रमुखतः मगर समुदायको पर्व पर्वमा प्रचलनमा छ र अहिले यसलाई देशका विभिन्न क्षेत्रमा पनि प्रचलनमा ल्याइएको छ। यसले अन्य जातिमा पनि प्रचलनमा आएको छ र परम्परागत लोकनृत्यको रूपमा मारुनीलाई मैले छानेको छु।

५. देउडा नाच र धान नाचको संक्षिप्त विवरण दिनुहोस्।

उत्तर: देउडा नाच र धान नाचको छोटो वर्णन यसप्रकार छ:

देउडा नाच: देउडा नाच नेपालको मध्य-पश्चिम भागमा, कर्णाली र सुदूर-पश्चिम क्षेत्रमा अत्यधिक प्रचलित र प्रिय लोक नृत्य हो। यसको विशेषता यो हो कि यस नाचमा सामूहिक रूपमा नाचिन्छ, जसमा गोलो घेरामा एक अर्काका कुम र हात जोडेर सहभागी हुन्छन्। यस नाचमा देउडा गीत प्रयोग गरिएको छ। प्रौद्योगीकरणको परिणामस्वरूप, हाल यस नृत्यले पूरा देशमा प्रशंसा प्राप्त गरेको छ।

धान नाच: यो एक प्रकारको नाच हो, जुन लिम्बू जातिमा प्रमुख छ। विशेष गरी धान बाली भित्र्याउने समयमा यो नाच नृत्य गरिन्छ। यसका अतिरिक्त, धान नाचले हाट, बजार, मेला, पर्व, र उत्सवमा युवा पुरुष-महिलाहरूको सहभागितामा गरिन्छ। पूर्वी पहाडका जिल्लाहरूमा, यो नाच पालाम गीतको साथमा गोलो घेरामा नृत्य गरिन्छ।

६. तपाईं बसोबास गरेको क्षेत्रको प्रचलित कुनै एक नाचको परिचय दिनुहोस् ।

उत्तर: म बसोबास गरेको क्षेत्रमा विभिन्न जातिका अनेक प्रकारका नाच प्रचलित भएका देखेको छु। यसका बीच, म सोरठी नाचको संक्षिप्त परिचय पनि दिँदैछु। यो नृत्य गुरुङ जातिमा प्रमुख रूपमा प्रचलित परम्परागत नृत्य हो। सोरठी गीतको साथमा, गुरुङ समुदायका व्यक्तिहरूले यस नृत्यलाई विभिन्न अवसरमा प्रस्तुत गर्छन्।