एकाइ २: जीवनोपयोगी सिपको रूपमा डिजिटल सिपहरू तथा सामान्य अनुसन्धान सिपहरू
पाठ ४: इन्टरनेटबाट सूचना तथा अध्ययन सामग्रीको खोजी र प्रयोग
यस पाठमा हामीले इन्टरनेटबाट सूचना तथा अध्ययन सामग्रीको खोजी र प्रयोग (Internetbata Suchana tatha Adhyayan Samagriko Khoji ra Prayog) गर्ने तरिकाहरू बारे सिक्नेछौँ। आजको डिजिटल युगमा, सर्च इन्जिन (Search Engine) को प्रयोग गरेर कुनै पनि जानकारी छिटो र सजिलै पाउन सकिन्छ। यसले हाम्रो अध्ययन र अनुसन्धानलाई निकै सहज बनाएको छ। प्रभावकारी खोजी सिपले सही र विश्वसनीय जानकारी पत्ता लगाउन मद्दत गर्दछ।
Internetbata Suchana tatha Adhyayan Samagriko Khoji ra Prayog
अभ्यासका विषयहरू
१. सर्च इन्जिन भनेको के हो? यसको महत्त्व उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर: सर्च इन्जिन (Search Engine) भनेको इन्टरनेटको विशाल संसारमा छरिएर रहेका वेबसाइट, डकुमेन्ट, र अन्य जानकारीहरूलाई खोजी गरी प्रयोगकर्तासामु प्रस्तुत गर्ने एक स्वचालित सफ्टवेयर प्रणाली हो। यसले प्रयोगकर्ताले खोजेको शब्द (keyword) को आधारमा वेब पेजहरूलाई क्रमबद्ध गरी नतिजा देखाउँछ। यो सूचना तथा जानकारीहरूको विशाल भण्डारमा पुग्ने डिजिटल ढोका हो। सर्च इन्जिनहरूमार्फत इन्टरनेटमा राखिएका अरबौं वेबसाइट र सूचनाहरू सहज रूपमा खोजी गर्न सकिन्छ।
सर्च इन्जिनको महत्त्व यसप्रकार छ:
- छिटो सूचना पहुँच: यसले सूचना आदानप्रदानलाई छिटोछरितो र प्रभावकारी बनाउँछ। कुनै पनि विषयमा जानकारी पाउन पुस्तकालय धाउनु पर्ने वा घण्टौं लगाउनु पर्ने अवस्थाको अन्त्य भएको छ।
- विश्वव्यापी सम्पर्क: घरमै बसेर स्वदेश तथा विदेशमा रहेका व्यक्ति वा संस्थासँग प्रत्यक्ष सम्पर्क गर्न, इमेल पठाउन, र भिडियो कल गर्न सकिन्छ।
- शिक्षा र अनुसन्धान: शैक्षिक तथा अनुसन्धान कार्यका लागि आवश्यक लेख, जर्नल, पुस्तक, र अन्य सामग्रीहरू सहजै प्राप्त गर्न सकिन्छ। Google Scholar जस्ता विशेष सर्च इन्जिनले प्राज्ञिक सामग्री खोज्न अझै सहज बनाएको छ।
- व्यापार र वाणिज्य: घरमै बसेर अनलाइनमार्फत सामान खरिदबिक्री (E-commerce) गर्न सकिन्छ। कम्पनीहरूले आफ्ना उत्पादन र सेवाहरूको विज्ञापन गरी विश्व बजारमा पुग्न सक्छन्।
- विचार अभिव्यक्तिको माध्यम: आफ्ना विचार, भावना, र सिर्जनाहरू ब्लग, वेबसाइट वा सामाजिक सञ्जाGrid grid-cols-1 sm:grid-cols-2 md:grid-cols-3 gap-4 text-centerलमार्फत संसारसामु राख्न सजिलो हुन्छ।
- मनोरञ्जन: गीत, संगीत, चलचित्र, खेलकुदको प्रत्यक्ष प्रसारण, र अन्य मनोरञ्जनात्मक सामग्रीहरू सजिलैसँग खोजेर आनन्द लिन सकिन्छ।
२. प्रमुख सर्च इन्जिनहरू र यिनका विशेषताहरू लेख्नुहोस्।
उत्तर: इन्टरनेटमा धेरै सर्च इन्जिनहरू उपलब्ध छन्, जसमध्ये केही प्रमुख सर्च इन्जिन र तिनका विशेषताहरू निम्न छन्:
१. गुगल (Google): यो विश्वको सबैभन्दा लोकप्रिय र शक्तिशाली सर्च इन्जिन हो।
- यसको खोज नतिजा निकै सान्दर्भिक र सटीक हुन्छ।
- यसले वेब पेज, इमेज, भिडियो, समाचार, नक्सा, र पुस्तकहरू जस्ता विभिन्न प्रकारका सामग्रीहरू खोज्ने सुविधा दिन्छ।
- Google Scholar, Google Books, Google Maps जस्ता विशेष सेवाहरूले अध्ययन र अनुसन्धानलाई सहज बनाउँछ।
२. बिङ (Bing): यो माइक्रोसफ्टद्वारा विकसित सर्च इन्जिन हो।
- यसले आकर्षक होमपेजमा दैनिक नयाँ र उच्च-गुणस्तरका तस्वीरहरू देखाउँछ।
- यसको भिडियो खोजी सुविधा निकै उत्कृष्ट मानिन्छ, जहाँ भिडियोहरूलाई थम्बनेलमा प्ले गरेर हेर्न सकिन्छ।
- यसले खोज नतिजाको लागि पुरस्कार (Microsoft Rewards) पनि प्रदान गर्दछ।
३. डकडकगो (DuckDuckGo): यो प्रयोगकर्ताको गोपनीयतालाई प्राथमिकता दिने सर्च इन्जिन हो।
- यसले प्रयोगकर्ताको खोजी इतिहास (search history) ट्र्याक वा भण्डारण गर्दैन।
- विज्ञापन देखाउन प्रयोगकर्ताको व्यक्तिगत जानकारी प्रयोग गर्दैन, जसले गर्दा सबैले एउटै खोजको लागि समान नतिजा देख्छन्।
३. इन्टरनेटमा प्रभावकारी रूपमा सूचना खोजी गर्ने तरिकाहरू के-के हुन्?
उत्तर: Internetbata Suchana tatha Adhyayan Samagriko Khoji ra Prayog लाई प्रभावकारी बनाउन सही तरिका अपनाउनु आवश्यक छ। केही प्रमुख तरिकाहरू निम्न छन्:
- सही कीवर्डको प्रयोग: आफूले खोज्न चाहेको विषयसँग सम्बन्धित सबैभन्दा सान्दर्भिक र विशिष्ट शब्दहरू (keywords) प्रयोग गर्नुपर्छ। जस्तै, ‘नेपालको इतिहास’ भन्दा ‘लिच्छविकालको आर्थिक अवस्था’ लेखेर खोज्दा बढी सटीक नतिजा आउँछ।
- उद्धरण चिन्ह (” “) को प्रयोग: कुनै निश्चित शब्द वा वाक्यांश जस्ताको तस्तै खोज्नु परेमा त्यसलाई उद्धरण चिन्हभित्र राख्नुपर्छ। जस्तै, “सामाजिक तथा जीवनोपयोगी शिक्षा” लेखेर खोज्दा यही वाक्यांश भएका पेजहरू मात्र देखिन्छन्।
- बुलियन अपरेटर (Boolean Operators): AND, OR, NOT जस्ता अपरेटर प्रयोग गरेर खोजीलाई साँघुरो वा फराकिलो बनाउन सकिन्छ। जस्तै, ‘computer AND hardware’ ले दुवै शब्द भएका नतिजा देखाउँछ।
- निश्चित साइटभित्र खोजी: कुनै एक वेबसाइटभित्र मात्र जानकारी खोज्नु परेमा site: अपरेटर प्रयोग गर्न सकिन्छ। जस्तै, `site:neb.gov.np syllabus` लेख्दा NEB को वेबसाइटभित्रको syllabus मात्र देखिन्छ।
- स्रोतको विश्वसनीयता जाँच: इन्टरनेटमा भेटिएका सबै सूचना सही र आधिकारिक नहुन सक्छन्। त्यसैले सरकारी वेबसाइट (.gov), शैक्षिक संस्थाका वेबसाइट (.edu), र प्रतिष्ठित समाचार संस्थाहरूको जानकारीलाई बढी विश्वास गर्नुपर्छ।
यो पनि पढ्नुहोस्
कुनै प्रश्न वा सुझाव छ भने, हामीलाई सम्पर्क गर्नुहोस्।
Contact Us