एकाइ ६: नेपालको इतिहास (Nepal ko Itihas)
पाठ ५: मध्यकालमा ससाना राज्यको उदय र अवसान (Madhyakalma Sasana Rajyako Udaya ra Awasan)
यस पाठमा हामी नेपालको इतिहासको एक महत्त्वपूर्ण खण्ड, मध्यकालमा ससाना राज्यको उदय र अवसान (Madhyakalma Sasana Rajyako Udaya ra Awasan) बारे विस्तृत अध्ययन गर्नेछौं। हामी मध्यकालमा राज्यहरू किन टुक्रिए र पछि कसरी ती टुक्रे राज्यहरूको अन्त्य भयो भन्ने विषयमा केन्द्रित हुनेछौं। यो अध्यायले नेपालको एकीकरण अभियानको पृष्ठभूमि बुझ्न मद्दत गर्दछ।
अभ्यासका मुख्य विषयहरू
मध्यकालमा ससाना राज्यको उदय र अवसान (Madhyakalma Sasana Rajyako Udaya ra Awasan)
१. तलका प्रश्नका उत्तर दिनुहोस् :
(क) मध्यकालमा राज्य टुक्रिने कारणहरू के के रहेछन् ?
उत्तर: मध्यकालमा शक्तिशाली केन्द्रीय शासनको अभाव र विभिन्न आन्तरिक तथा बाह्य कारणले गर्दा राज्य टुक्रिने प्रक्रिया चलेको थियो। यसका मुख्य कारणहरू निम्नानुसार छन्:
- भौगोलिक विकटता: पहाडी र हिमाली क्षेत्रको विकट भूगोल र यातायातको कठिनाइका कारण टाढाका क्षेत्रहरूमा केन्द्रीय प्रशासन (Central Administration) को नियन्त्रण कमजोर हुनु।
- सामन्तहरूको उदय: केन्द्रबाट नियुक्त गरिएका सामन्तहरू (Feudal Lords) समयसँगै शक्तिशाली बन्दै जानु र अनुकूल समयमा आफूलाई स्वतन्त्र राजा घोषणा गर्नु।
- दरबारी षड्यन्त्र: राजपरिवार, भारदारहरू र राजाबिचको आपसी द्वन्द्व, अविश्वास र षड्यन्त्रले गर्दा केन्द्रीय शासन कमजोर हुँदै जानु।
- महत्वाकांक्षा र आपसी भिडन्त: साना राज्यहरूको ठूलो र शक्तिशाली बन्ने महत्वाकांक्षाका कारण हुने आपसी लडाइँले पनि राज्यहरूलाई कमजोर बनायो।
(ख) नेपालमा टुक्रे राज्यहरूको अवसान कसरी भयो ?
उत्तर: विभिन्न ऐतिहासिक घटनाक्रम र पृथ्वीनारायण शाहको नेतृत्वमा भएको एकीकरण अभियान (Unification Campaign) ले नेपालका टुक्रे राज्यहरूको अवसान भयो। यसका प्रमुख कारणहरू निम्न थिए:
- निरन्तर युद्ध: बाइसी-चौबिसी जस्ता साना राज्यहरू एकआपसमा निरन्तर युद्धमा संलग्न रहन्थे, जसले गर्दा उनीहरू कमजोर बने र छिमेकीसँग वैरभाव बढ्यो।
- आन्तरिक कलह: राज्यहरूभित्रको दरबारी षड्यन्त्र र मनमुटावले गर्दा एक पक्षले शासन गर्दा अर्को पक्षले बदला लिन गोरखालाई एकीकरणका लागि गुहार्ने वा सहयोग गर्ने प्रवृत्ति बढ्यो।
- राष्ट्रिय चेतनाको उदय: भारतमा बढ्दो अङ्ग्रेजको साम्राज्यवादी नीतिका कारण नेपाली शासक र जनतामा एक विशाल, शक्तिशाली र स्वतन्त्र राष्ट्र बनाउने भावना जागृत भयो, जसले एकीकरणलाई बल दियो।
- गोरखाको सैन्य शक्ति र रणनीति: काठमाडौँ उपत्यका (तत्कालीन नेपाल मण्डल) माथिको विजयले पृथ्वीनारायण शाह र गोरखाली सेनाको आत्मविश्वास बढायो र उनीहरूलाई अन्य साना राज्यहरू जित्न थप हौसला मिल्यो।
- स्थायी एकीकरणको अभाव: विगतमा भएका केही एकीकरणका प्रयासहरू स्थायी हुन नसक्दा एक बलियो र एकीकृत राज्यको आवश्यकता महसुस गरियो, जुन गोरखाले पूरा गर्यो।
अर्को पाठ:
यो पनि पढ्नुहोस्
कुनै प्रश्न वा सुझाव छ भने, हामीलाई सम्पर्क गर्नुहोस्।
Contact Usथप जानकारीका लागि:
नेपालको इतिहास बारे थप पढ्नुहोस् (Wikipedia)