पाठ १: नेपालको जनसङ्ख्याको आकार र वृद्धिदर (Path 1: Nepal ko Janasankhya ko Aakar ra Briddhidar)

१. जनसङ्ख्याको आकार भन्नाले के बुझिन्छ ?

उत्तर: कुनै एक निश्चित समयमा र स्थानमा बसोबास गर्ने मानिसहरूको कुल सङ्ख्यालाई जनसङ्ख्याको आकार भनिन्छ । जस्तै : वि.सं. २०७८ को जनगणना अनुसार नेपालको जनसङ्ख्याको आकार २,९१,६४,५७८ रहेको छ।

२. वि.सं. १९९८ र २०२८ को जनगणनामा नेपालको जनसङ्ख्या वृद्धिदर घट्नुका कारणहरू उल्लेख गर्नुहोस् ।

उत्तर: वि.सं. १९९८ र २०२८ को जनगणनामा नेपालको जनसङ्ख्या वृद्धिदर घट्नुका निम्न कारणहरू छन् :

• अर्धवैतनिक जनगणना हुनु
• सन् १९१८ तिर विश्वव्यापी रूपमा फैलिएको इन्फ्लुएन्जा (Influenza) को महामारीको कारण धेरै मानिसको मृत्यु हुनु
• प्रथम विश्वयुद्धमा गोर्खा सैनिकहरू मर्नु
• प्रथम विश्वयुद्धमा गएका गोर्खा सैनिकहरू घरमा नफर्कनु

३. वि.सं. २०१८ देखि वि.सं. २०७८ सम्मको जनसङ्ख्याको अवस्था हेर्दा नेपालमा जनसङ्ख्या वृद्धिदर घट्नुका कारणहरू लेख्नुहोस् ।

उत्तर: वि.सं. २०१८ देखि वि.सं. २०७८ सम्मको जनसङ्ख्याको अवस्था हेर्दा नेपालमा जनसङ्ख्या वृद्धिदर घट्नुका कारणहरूलाई निम्नानुसार उल्लेख गर्न सकिन्छ । वि.सं. २०२८ मा जनसङ्ख्या वृद्धिदर घटेर २.०५ प्रतिशतमा झरेको थियो भने वि.सं. २०७८ मा जनसङ्ख्या वृद्धिदर ०.९२ प्रतिशतमा झरेको छ ।

वि.सं. २०१८ देखि वि.सं. २०७८ सम्मको अवधिमा नेपालको जनसङ्ख्या वृद्धिदर घट्नुका प्रमुख कारणहरू:

• परिवार नियोजनका साधनहरूको प्रयोगमा बढुवा
• विवाहको औसत उमेरमा वृद्धि हुनु
• शैक्षिक स्तर र स्वास्थ्य अवस्थामा सुधार हुनु

४. वि.सं. २०१८ देखि २०७८ सम्मको नेपालको जनसङ्ख्या वृद्धिदरको अवस्थालाई रेखाचित्रमा प्रस्तुत गर्नुहोस् ।