पाठ ४: नेपालका पर्यावरणीय क्षेत्रहरू
(Nepalka Paryabaraniya Kshetrहरु)

१. नेपालको भौगोलिक प्रदेशअनुसारका विशेषताहरू तलको तालिकामा भर्नुहोस्:

२. ‘नेपालको भौगोलिक अवस्थाको उपयोग गर्न सके नेपाल विश्वकै सम्पन्न देश बन्न सक्छ।’ भनाइलाई उदाहरण दिएर पुष्टि गर्नुहोस्।

उत्तर: ठूला चामत्कारिक परिवर्तनका कुरा छाडेर देशमा सामान्य पूर्वाधार विकास गर्ने र आर्थिक उन्नतिमा नेपालको भौगोलिक अवस्थाको उपयोगमा जोड दिने हो भने नेपालको विकास हामीले नसोचेको स्तरमा पुर्‍याउन सकिन्छ। राज्य शासनसँग जोडिएको राजनीति, राजनीतिसँग जोडिएको अर्थतन्त्र र अर्थतन्त्रसँग जोडिएको आम जनताको जीवनस्तर बुझ्न विकासका सम्भावना र चुनौतीका कुरा गर्नु पर्ने हुन्छ।

नेपालको भौगोलिक अवस्थाको उपयोग गरी आर्थिक विकास गर्ने हो भने कृषि, जलविद्युत र पर्यटन तीन प्रमुख क्षेत्र हुन्। यी क्षेत्रको विकासमा नै देशको समृद्धि निर्भर छ:

• कृषिको विकास: तराईको उर्वर भूमि, पहाडका टार र बेसीहरू अनि हिमालको पशुपालन र जडीबुटी खेतीलाई आधुनिकीकरण गर्न सके खाद्यन्नमा आत्मनिर्भर हुन सकिन्छ। यसका लागि ग्रामीण क्षेत्रमा लघुवित्त प्रणालीमार्फत आर्थिक स्रोत परिचालन गरी साना उद्योगहरूलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्छ।
• जलविद्युतको विकास: नेपालका नदीनालाबाट अथाह जलविद्युत उत्पादनको सम्भावना छ। विदेशी प्रत्यक्ष लगानी (FDI) भित्र्याएर ठूला जलविद्युत आयोजना निर्माण गरी भारत र बंगलादेश जस्ता देशमा निर्यात गर्न सके यो विदेशी मुद्रा आर्जनको प्रमुख स्रोत बन्न सक्छ।
• पर्यटनको प्रवर्द्धन: हाम्रो विशिष्ट प्राकृतिक मनोरम भू-बनोट, विश्व सम्पदा सूचीमा रहेका आधा दर्जनभन्दा बढी ऐतिहासिक धरोहरहरू पर्यटकका लागि प्रमुख आकर्षण हुन्। हिमाल आरोहण, पदयात्रा, धार्मिक पर्यटन, र सांस्कृतिक अनुभवका लागि आवश्यक भौतिक पूर्वाधारको विकास गर्न सके पर्यटन उद्योगले देशको अर्थतन्त्रमा कायापलट गर्न सक्छ।

अन्ततः, नेपालको प्राकृतिक सौन्दर्य र ऐतिहासिक धरोहर अथाह सम्भावनाका स्रोत हुन्। पृथ्वीमा रहेको समुन्द्र बाहेक सम्पूर्ण विश्वकै विविधता एउटा सानो भूगोलभित्र समेटिएको सुन्दर देश हो नेपाल। अतः नेपालको भौगोलिक अवस्थाको उपयोग गर्न सके नेपाल विश्वकै सम्पन्न देश बन्न सक्छ भन्ने कुरामा दुईमत छैन।