7. Accounting Errors: Class 10 Account | लेखात्मक गल्तीहरू

Importantedunotes.com

Class 10 Account (कार्यालय सञ्चालन तथा लेखा)

Chapter 7 (अध्याय ७): Accounting Errors

SEE board exam तयारीका लागि: अति संक्षिप्त, संक्षिप्त, लामो र व्यावहारिक गल्ती सुधार गोश्वारा भौचरहरू

Welcome to the complete guide on Accounting Errors (लेखात्मक गल्तीहरू). This chapter is highly essential for Class 10 Account (कार्यालय सञ्चालन तथा लेखा) students preparing for their SEE board exams.

For official curriculum details regarding Accounting Errors, you can visit the CDC Nepal Official Website.

Looking for more study materials? Explore our full collection of Class 10 Account Notes.

Secondary Education Examination (S.E.E.) Questions Pattern

Types of Question	Marks	Number of Questions	Total
Very Short Answer Question	1	1 (Chapter 4 or 5)	1 (Chapter 4 or 5)
Short Answer Question	5	X	X
Total	–	2	6

खण्ड ‘क’: अति छोटो उत्तर आउने प्रश्नहरू
(Very Short Answer Questions) – 1 Mark

(क) लेखात्मक गल्ती भनेको के हो ?

उत्तर: व्यावसायिक आर्थिक कारोबारहरू सच्याउने वा अभिलेख राख्ने क्रममा अञ्जानवश वा लेखासम्बन्धी कानुनी र व्यावहारिक ज्ञानको कमीका कारण हुन जाने त्रुटि वा गल्तीलाई लेखात्मक गल्ती भनिन्छ।

(ख) एकपक्षीय गल्तीको कुनै एक उदाहरण दिनुहोस् ।

उत्तर: खरिद पुस्तिका (Purchase Book) को कुल जोड जम्मा गर्दा Rs. 500 ले कम वा बढी हुनु एकपक्षीय गल्तीको उदाहरण हो।

(ग) कस्तो अवस्थामा कारोबार अभिलेख गर्दा सैद्धान्तिक गल्ती हुन सक्छ ?

उत्तर: पुँजीगत खर्च (जस्तै: मेसिन खरिद) लाई भुलवश आयगत खर्च (जस्तै: मर्मत खर्च) मान्दा वा अकाउन्टिङका स्थापित सर्वमान्य सिद्धान्तहरूको पालना नगर्दा सैद्धान्तिक गल्ती (Errors of Principle) हुन सक्छ।

(घ) छुटसम्बन्धी गल्तीको कुनै एक उदाहरण दिनुहोस् ।

उत्तर: रामलाई उधारोमा Rs. 5,000 को सामान बिक्री गरेको कारोबारलाई प्रारम्भिक प्रविष्टि खाता (गोश्वारा भौचर वा सहायक पुस्तक) मा प्रविष्टि गर्न पूर्ण रूपमा छुट्नु।

(ङ) दोहोरो गल्ती कस्तो अवस्थामा हुन्छ ?

उत्तर: जब एउटा गल्तीको वित्तीय प्रभावलाई अर्को भिन्न गल्तीले पूर्ण रूपमा बराबर पारेर सन्तुलन परीक्षणको दुवै पक्षको जोड मिल्ने बनाउँछ, तब दोहोरो वा क्षतिपूरक गल्ती (Compensating Errors) हुन्छ।

छोटो उत्तर आउने प्रश्नहरू (Short Answer Questions) [५ अङ्क]

(क) लेखात्मक गल्तीका प्रकार उल्लेख गर्नुहोस् । एकपक्षीय गल्ती हुने कारण के के हुन् ? ५ अङ्क

लेखात्मक गल्तीका प्रमुख प्रकारहरू:

१. भुलसम्बन्धी वा छुट सम्बन्धी गल्ती (Errors of Omission): कारोबार अभिलेख राख्न पूर्ण वा आंशिक रूपमा छुट्नु।
२. लेखन वा सच्याउनेसम्बन्धी गल्ती (Errors of Commission): गलत अङ्क लेख्नु, गलत खातामा चढाउनु वा जोड गल्ती हुनु।
३. सैद्धान्तिक गल्ती (Errors of Principle): पुँजीगत र आयगत कारोबारको वर्गीकरणमा सिद्धान्त नमिल्नु।
४. क्षतिपूरक वा दोहोरो गल्ती (Compensating Errors): एउटा गल्तीको प्रभावलाई अर्को गल्तीले काट्नु।

एकपक्षीय गल्ती (One-sided Errors) हुने प्रमुख कारणहरू:

सहायक पुस्तकहरू (Subsidiary Books) को कुल जोड गर्दा कम वा बढी हुनु।
खतियान (Ledger) मा चढाउँदा डेबिट पक्षमा मात्र रकम चढाएर क्रेडिट पक्षमा चढाउन छुट्नु वा उल्टो चढाउनु।
सन्तुलन परीक्षण (Trial Balance) तयार पार्दा कुनै खाताको मौज्दात सार्न छुट्नु।
खाताको मौज्दात (Balance) निकाल्ने क्रममा जोड-घटाउ गल्ती हुनु।

(ख) दुईपक्षीय गल्ती भनेको के हो ? उदाहरणसहित प्रस्ट पार्नुहोस् । ५ अङ्क

व्यावसायिक कारोबारको अभिलेख राख्दा डेबिट र क्रेडिट दुवै पक्षमा समान रूपले असर गर्ने र सन्तुलन परीक्षणको जोड मिल्दा मिल्दै पनि भित्र लुकेर रहने गल्तीलाई दुईपक्षीय गल्ती (Two-sided Errors) भनिन्छ। यस्तो गल्तीले सन्तुलन परीक्षणको सन्तुलनलाई बिगार्दैन।

उदाहरण:
कार्यालयका लागि Rs. 50,000 को फर्निचर खरिद गर्दा भुलवश ‘खरिद खाता’ (Purchase Account) मा डेबिट गरियो। यहाँ, ‘फर्निचर खाता’ को सट्टा ‘खरिद खाता’ डेबिट भयो र ‘नगद खाता’ क्रेडिट भयो। डेबिट र क्रेडिट दुवैमा Rs. 50,000 नै प्रविष्टि भएकाले सन्तुलन परीक्षण मिल्छ तर यो एक दुईपक्षीय सैद्धान्तिक गल्ती हो।

(ग) उज्राती खाता (Suspense Account) को परिचय दिनुहोस् । ५ अङ्क

सन्तुलन परीक्षण (Trial Balance) तयार गर्दा डेबिट र क्रेडिट पक्षको जोड नमिलेमा सो फरक रकमलाई अस्थायी रूपमा राखी खाता बन्द गर्न खोलिने सामयिक खातालाई उज्राती खाता वा उचन्ती खाता (Suspense Account) भनिन्छ।

यदि डेबिट पक्षको जोड कम भएमा फरक रकम डेबिटमा र क्रेडिट पक्षको जोड कम भएमा क्रेडिटमा राखी सन्तुलन परीक्षण मिलाइन्छ। पछि गल्तीहरू पत्ता लागेपछि यसै खाताको माध्यमबाट गल्ती सुधार गरिन्छ र सुधार पूर्ण भएपछि यो खाता आफैँ बन्द हुन्छ।

लामो उत्तर आउने प्रश्नहरू (Long Answer Questions) [८ अङ्क]

(क) गल्तीको प्रकृतिका आधारमा यसका प्रकारहरू संक्षेपमा चर्चा गर्नुहोस् । ८ अङ्क

गल्तीको प्रकृतिका आधारमा लेखात्मक गल्तीहरूलाई मुख्यतया निम्न चार प्रकारमा वर्गीकरण गरी चर्चा गर्न सकिन्छ:

१. छुट सम्बन्धी गल्ती (Errors of Omission): कुनै कारोबारलाई लेखाको प्रारम्भिक पुस्तक वा स्रेस्तामा सङ्कलन गर्न पूरै वा आंशिक रूपमा छुट्नु नै छुट सम्बन्धी गल्ती हो।
- • पूर्ण छुट (Complete Omission): कारोबार लेखा प्रणालीमा कतै पनि दर्ता नहुनु (जस्तै: नगद बिक्री रेकर्ड नै नहुनु)। यसले सन्तुलन परीक्षणमा फरक पार्दैन।
- • आंशिक छुट (Partial Omission): एक पक्षमा चढाएर अर्को पक्षमा चढाउन छुट्नु। यसले सन्तुलन परीक्षणको सन्तुलन बिगार्छ।
२. लेखन वा सच्याउनेसम्बन्धी गल्ती (Errors of Commission): लेखा राख्ने क्रममा लापरबाही वा असावधानीका कारण हुने प्राविधिक गल्तीहरू यसअन्तर्गत पर्दछन्। जस्तै: गलत रकम प्रविष्टि गर्नु (Rs. 500 को सट्टा Rs. 5,000 लेख्नु), गलत खातामा पोस्टिङ गर्नु, जोड-घटाउ गल्ती हुनु वा खाताको बाँकी तान्दा त्रुटि हुनु।
३. सैद्धान्तिक गल्ती (Errors of Principle): दोहोरो स्रेस्ता प्रणालीका आधारभूत नियम तथा मान्यता विपरीत कारोबारको वर्गीकरण गर्दा हुने गल्तीलाई सैद्धान्तिक गल्ती भनिन्छ। विशेष गरी पुँजीगत आम्दानी/खर्चलाई आयगत र आयगत आम्दानी/खर्चलाई पुँजीगत मान्दा यो गल्ती हुन्छ। जस्तै: भवन निर्माणको ज्यालालाई ज्याला खातामा डेबिट गर्नु।
४. क्षतिपूरक गल्ती (Compensating Errors): जब व्यवसायमा भएका दुई वा सोभन्दा बढी गल्तीहरूले एकअर्काको वित्तीय असरलाई काट्छन्, तब त्यसलाई क्षतिपूरक गल्ती भनिन्छ। उदाहरणका लागि, रामको खातामा Rs. 100 ले कम डेबिट भयो र सोही समयमा श्यामको खातामा Rs. 100 ले बढी डेबिट भयो भने डेबिट तर्फको कुल योगफलमा कुनै फरक देखिँदैन।

(ख) एक पक्षीय र दुई पक्षीय गल्ती सुधार कसरी गरिन्छ ? उदाहरण सहित प्रष्ट पार्नुहोस् । ८ अङ्क

गल्तीहरू सन्तुलन परीक्षण तयार गर्नुभन्दा अगाडि वा पछाडि पत्ता लाग्छन्। यिनीहरूको सुधार प्रक्रिया यस प्रकार छ:

१. एकपक्षीय गल्तीको सुधार (Rectification of One-sided Errors):
- • सन्तुलन परीक्षण बनाउनु अघि: यस्तो अवस्थामा कुनै गोश्वारा भौचर आवश्यक पर्दैन। सम्बन्धित खाताको प्रभावित पक्ष (डेबिट वा क्रेडिट) मा सिधै थप व्यहोरा लेखेर गल्ती सुधार गरिन्छ। उदाहरण: खरिद पुस्तिकाको जोड Rs. 500 ले कम भयो भने ‘खरिद खाता’ को डेबिट पक्षमा सिधै “To Undercasting of Purchase Book Rs. 500” लेखिन्छ।
- • सन्तुलन परीक्षण बनाएपछि: सन्तुलन परीक्षण बनिसकेपछि एकपक्षीय गल्ती सच्याउन ‘उज्राती खाता’ (Suspense Account) को प्रयोग गरी गोश्वारा भौचर बनाउनुपर्छ। उदाहरण: खरिद पुस्तिका Rs. 500 ले कम भएमा सुधार भौचर हुन्छ:
  डे. खरिद खाता Rs. 500
  क्रे. उज्राती खाता Rs. 500
२. दुईपक्षीय गल्तीको सुधार (Rectification of Two-sided Errors):
दुईपक्षीय गल्तीलाई सधैँ ‘सुधार गोश्वारा भौचर’ (Rectifying Journal Entry) को माध्यमबाट सच्याइन्छ। यसका लागि “सही भौचर”, “गलत भौचर” र “संशोधित भौचर” को विधि अपनाइन्छ।
उदाहरण: मेसिन जडान गर्दा लागेको ज्याला Rs. 2,000 भुलवश ज्याला खातामा डेबिट भयो।
- • सही हुनुपर्ने: डे. मेसिनरी खाता Rs. 2,000 / क्रे. नगद खाता Rs. 2,000
- • गलत भएको: डे. ज्याला खाता Rs. 2,000 / क्रे. नगद खाता Rs. 2,000
- • सुधार भौचर: गलत भएको ज्याला खातालाई क्रेडिट गर्ने र मेसिनरी खातालाई डेबिट गर्ने:
  डे. मेसिनरी खाता Rs. 2,000
  क्रे. ज्याला खाता Rs. 2,000

४. CDC अभ्यास: सङ्ख्यात्मक अभ्यासहरू
(Numerical Problems Solutions)

(क) सन्तुलन परीक्षण तयार गर्नुभन्दा पहिला पत्ता लागेका दुईपक्षीय गल्ती सुधार गोश्वारा भौचर: ५ अङ्क

(अ) रामको तलब Rs. 50,000 भुलवश रामको खातामा डेबिट भएको।
(आ) उधारो खरिद Rs. 1,000 भुलवश बिक्री खातामा अभिलेख भएको।
(इ) घरभाडा भुक्तानी Rs. 3,000 घरभाडा आम्दानीका रूपमा अभिलेख भएको।

क्र.सं.	विवरण (Particulars)	डेबिट रु. (Dr.)	क्रेडिट रु. (Cr.)
(अ)	डे. तलब खाता (Salary A/c) क्रे. रामको व्यक्तिगत खाता (Ram’s Personal A/c) (रामको तलब भुलवश व्यक्तिगत खातामा डेबिट भएकोमा सुधार गरियो)	50,000	50,000
(आ)	डे. साहु/आसामी खाता (Debtor/Creditor A/c) डे. बिक्री खाता (Sales A/c) क्रे. खरिद खाता (Purchase A/c) क्रे. साहु/आसामी खाता (Debtor/Creditor A/c) (उधारो खरिद बिक्री खातामा प्रविष्टि भएकोमा सुधार गरियो)	1,000 1,000	1,000 1,000
(इ)	डे. घरभाडा खर्च खाता (Rent Expenses A/c) डे. घरभाडा आम्दानी खाता (Rent Income A/c) क्रे. उज्राती/नगद खाता (Suspense/Cash A/c) (घरभाडा खर्चलाई घरभाडा आम्दानी लेखिएकोमा सुधार गरियो)	3,000 3,000	6,000

(ख) सन्तुलन परीक्षण तयार गर्नुभन्दा पहिला पत्ता लागेका दुईपक्षीय गल्ती सुधार गोश्वारा भौचर: ५ अङ्क

(अ) मेसिन जडान ज्याला Rs. 400 भुलवश ज्याला खातामा डेबिट भएको।
(आ) नगद बिक्री Rs. 200 भुलवश खरिद खातामा अभिलेख भएको।
(इ) सीतारामबाट प्राप्त Rs. 250 भुलवश रामसीताको खातामा अभिलेख भएको।

क्र.सं.	विवरण (Particulars)	डेबिट रु. (Dr.)	क्रेडिट रु. (Cr.)
(अ)	डे. मेसिनरी खाता (Machinery A/c) क्रे. ज्याला खाता (Wages A/c) (मेसिन जडानको ज्याला, ज्याला खातामा डेबिट भएकोमा सच्याइयो)	400	400
(आ)	डे. खरिद खाता (Purchase A/c) डे. नगद खाता (Cash A/c) (वा आसामी) क्रे. बिक्री खाता (Sales A/c) क्रे. खरिद खाता (Purchase A/c) (नगद बिक्री खरिद खातामा प्रविष्टि भएको सच्याइयो)	200 400	200 400
(इ)	डे. श्रीरामसीताको खाता (Ramsita’s A/c) क्रे. सीतारामको खाता (Sitaram’s A/c) (सीतारामबाट प्राप्त रकम रामसीताको खातामा चढेकोमा सच्याइयो)	250	250

(ग) सन्तुलन परीक्षण तयार गर्नुभन्दा पहिला पत्ता लागेका एकपक्षीय गल्ती सुधार: ५ अङ्क

(नोट: सन्तुलन परीक्षण अगाडि एकपक्षीय गल्ती सुधार गर्दा उज्राती खाता आवश्यक पर्दैन, सिधै प्रभावित लेजर खातामा विवरण लेखिन्छ।)

(अ) खरिद पुस्तिकामा Rs. 150 कम अभिलेख भएको:
खरिद खाता (Purchase Account) को डेबिट पक्षमा चढाउने: “To Undercasting of Purchase Book Rs. 150”।
(आ) बिक्री पुस्तिकामा Rs. 350 बढी अभिलेख भएको:
बिक्री खाता (Sales Account) को डेबिट पक्षमा चढाउने: “To Overcasting of Sales Book Rs. 350” (क्रेडिट मौज्दात कम गर्न डेबिट गर्ने)।
(इ) कमिसन भुक्तानी Rs. 550 भुलवश कमिसन खातामा Rs. 50 अभिलेख भएको:
कमिसन खाता (Commission Account) को डेबिट पक्षमा चढाउने: “To Underposting of Commission Paid Rs. 500” (Rs. 550 मध्ये Rs. 50 मात्र चढाइएकाले थप Rs. 500 डेबिट गर्ने)।

(घ) सन्तुलन परीक्षण तयार गर्नुभन्दा पहिला पत्ता लागेका निम्नलिखित एकपक्षीय गल्ती सुधार: ५ अङ्क

(अ) खरिद पुस्तिकामा Rs. 350 बढी अभिलेख भएको:
खरिद खाता (Purchase Account) को क्रेडिट पक्षमा चढाउने: “By Overcasting of Purchase Book Rs. 350” (डेबिट बढी भएकाले क्रेडिट गरी घटाउने)।
(आ) बिक्री पुस्तिकामा Rs. 225 कम अभिलेख भएको:
बिक्री खाता (Sales Account) को क्रेडिट पक्षमा चढाउने: “By Undercasting of Sales Book Rs. 225” (क्रेडिट कम भएकाले थप क्रेडिट गर्ने)।
(इ) बिक्री फिर्ता पुस्तिकामा Rs. 120 बढी अभिलेख भएको:
बिक्री फिर्ता खाता (Sales Return Account) को क्रेडिट पक्षमा चढाउने: “By Overcasting of Sales Return Book Rs. 120” (डेबिट बढी भएकाले क्रेडिट गरी सच्याउने)।

(ङ) सन्तुलन परीक्षण तयार गर्नुभन्दा पहिला पत्ता लागेका निम्नलिखित गल्ती सुधार: ५ अङ्क

(अ) खरिद फिर्ता पुस्तिकामा Rs. 175 कम अभिलेख भएको:
खरिद फिर्ता खाता (Purchase Return Account) को क्रेडिट पक्षमा चढाउने (एकपक्षीय गल्ती): “By Undercasting of Purchase Return Book Rs. 175” चढाउने।
(आ) कर्मचारीलाई तलबबापत भुक्तानी गरेको Rs. 6,550 ज्याला खातामा डेबिट भएको (दुईपक्षीय):
डे. तलब खाता (Salary A/c) Rs. 6,550
क्रे. ज्याला खाता (Wages A/c) Rs. 6,550
(कर्मचारीको तलब ज्याला खातामा डेबिट भएकोमा सुधार गरियो)
(इ) नगदमा खरिद गरेको वस्तु Rs. 1,500 लाई अभिलेख गर्न पूर्ण छुट भएको:
डे. खरिद खाता (Purchase A/c) Rs. 1,500
क्रे. नगद खाता (Cash A/c) Rs. 1,500
(नगद खरिद अभिलेख राख्न छुटेकोमा अहिले प्रविष्टि गरियो)

(च) सन्तुलन परीक्षण तयार गर्नुभन्दा पहिला पत्ता लागेका निम्नलिखित गल्ती सुधार: ५ अङ्क

(अ) बैङ्कबाट प्राप्त ब्याज Rs. 1,250 लाई ब्याज खर्चका रूपमा अभिलेख भएको:
डे. ब्याज खर्च खाता (संशोधित) Rs. 1,250
डे. उज्राती/बैङ्क खाता Rs. 1,250
क्रे. ब्याज आम्दानी खाता Rs. 1,250
क्रे. ब्याज खर्च खाता (गलत) Rs. 1,250
(बैङ्कबाट प्राप्त ब्याजलाई खर्च लेखिएकोमा सच्याइयो)
(आ) खरिद पुस्तिकामा Rs. 350 बढी अभिलेख भएको (एकपक्षीय):
खरिद खाता (Purchase Account) को क्रेडिट पक्षमा चढाउने: “By Overcasting of Purchase Book Rs. 350” चढाउने।
(इ) लेखापरीक्षण खर्च Rs. 125 भुक्तानी रकम भुलवश नगद खातामा Rs. 152 अभिलेख भएको:
डे. उज्राती/नगद खाता Rs. 27
क्रे. लेखापरीक्षण खर्च खाता (Audit Fee A/c) Rs. 27
(नगद बढी भुक्तानी देखाइएकोमा सच्याइयो: Rs. 152 – Rs. 125 = Rs. 27)

(छ) सन्तुलन परीक्षण तयार गरिसकेपछि पत्ता लागेका गल्ती सुधार गोश्वारा भौचर: ५ अङ्क

(नोट: सन्तुलन परीक्षण तयार भइसकेकाले एकपक्षीय गल्ती सुधार गर्न ‘उज्राती खाता’ (Suspense Account) अनिवार्य प्रयोग गरिन्छ।)
(अ) बिक्री फिर्ता पुस्तिकामा Rs. 130 कम रकम अभिलेख भएको।
(आ) खरिद फिर्ता पुस्तिकामा Rs. 280 कम रकम अभिलेख भएको।
(इ) खरिद पुस्तिकामा Rs. 440 कम अभिलेख भएको।

क्र.सं.	विवरण (Particulars)	डेबिट रु. (Dr.)	क्रेडिट रु. (Cr.)
(अ)	डे. बिक्री फिर्ता खाता (Sales Return A/c) क्रे. उज्राती खाता (Suspense A/c) (बिक्री फिर्ता पुस्तिकामा कम रकम चढेको उज्राती खाताद्वारा सच्याइयो)	130	130
(आ)	डे. उज्राती खाता (Suspense A/c) क्रे. खरिद फिर्ता खाता (Purchase Return A/c) (खरिद फिर्ता पुस्तिकामा कम रकम चढेको उज्राती खाताद्वारा सच्याइयो)	280	280
(इ)	डे. खरिद खाता (Purchase A/c) क्रे. उज्राती खाता (Suspense A/c) (खरिद पुस्तिकामा कम चढेको उज्राती खाताद्वारा सच्याइयो)	440	440

(ज) सन्तुलन परीक्षण तयार गरिसकेपछि पत्ता लागेका गल्ती सुधार गोश्वारा भौचर: ५ अङ्क

(अ) बिक्री पुस्तिकामा Rs. 990 बढी अभिलेख भएको।
(आ) खरिद पुस्तिकामा Rs. 450 बढी अभिलेख भएको।
(इ) उपकरण जडानबापतको ज्याला Rs. 600 भुलवश ज्याला खातामा डेबिट भएको।

क्र.सं.	विवरण (Particulars)	डेबिट रु. (Dr.)	क्रेडिट रु. (Cr.)
(अ)	डे. बिक्री खाता (Sales A/c) क्रे. उज्राती खाता (Suspense A/c) (बिक्री पुस्तिका बढी मूल्यले जोड भएको उज्राती खाताद्वारा सच्याइयो)	990	990
(आ)	डे. उज्राती खाता (Suspense A/c) क्रे. खरिद खाता (Purchase A/c) (खरिद पुस्तिका बढी जोड भएको उज्राती खाताद्वारा सच्याइयो)	450	450
(इ)	डे. उपकरण/मेसिनरी खाता (Equipment A/c) क्रे. ज्याला खाता (Wages A/c) (उपकरण जडानको ज्याला, ज्याला खातामा डेबिट भएको दुईपक्षीय गल्ती सुधार गरियो)	600	600

५. विशेष सहयोगी अभ्यासहरू
(Old is Gold Board Exam Solutions)

Q.1 सन्तुलन परीक्षण तयार पार्नु अघि भेटिएका गल्तीहरू सच्याउन आवश्यक गोश्वारा भौचरहरू: ८ अङ्क

i. मेसिनरी मूल्यह्रास कट्टी गरिएको Rs. 5,000 गल्तीले Rs. 500 अभिलेख राखियो।
ii. उधारोमा बिक्री गरिएको सामान Rs. 10,000 भुलवश खरिद खातामा अभिलेख राखियो।
iii. राजनबाट खरिद भएको सामान Rs. 6,000 गल्तीले बिक्री खातामा अभिलेख राखियो।
iv. तलब भुक्तानी Rs. 10,000 गल्तीले ज्याला खातामा डेबिट गरियो।

मिति	विवरण (Particulars)	डेबिट रु. (Dr.)	क्रेडिट रु. (Cr.)
i.	डे. मूल्यह्रास खाता (Depreciation A/c) क्रे. मेसिनरी खाता (Machinery A/c) (मेसिनरीको मूल्यह्रासमा Rs. 4,500 कम कट्टी भएको सच्याइयो)	4,500	4,500
ii.	डे. आसामी खाता (Debtor’s A/c) डे. बिक्री खाता (Sales A/c) क्रे. खरिद खाता (Purchase A/c) क्रे. साहु खाता (Creditor A/c) (उधारो बिक्री भुलवश खरिद पुस्तिकामा चढेकोमा सुधार गरियो)	10,000 10,000	10,000 10,000
iii.	डे. खरिद खाता (Purchase A/c) डे. बिक्री खाता (Sales A/c) क्रे. राजनको खाता (Rajan’s A/c) (राजनबाट खरिद सामान बिक्री खातामा चढेकोमा दोब्बर रकमले सुधार गरियो)	6,000 6,000	12,000
iv.	डे. तलब खाता (Salary A/c) क्रे. ज्याला खाता (Wages A/c) (तलब ज्याला खातामा डेबिट भएको दुईपक्षीय गल्ती सुधार गरियो)	10,000	10,000

कार्य टिप्पणी (Working Notes) – Q.1:
• क. सही: डे. मूल्यह्रास 5,000 / क्रे. मेसिनरी 5,000। गलत: डे. मूल्यह्रास 500 / क्रे. मेसिनरी 500। तसर्थ, फरक रकम Rs. 4,500 थप प्रविष्टि गरियो।
• ख. उधारो बिक्री खरिद पुस्तिकामा चढाउँदा खरिद डेबिट र साहु क्रेडिट भएको थियो। सुधार गर्दा खरिद क्रेडिट र साहु डेबिट गरियो तथा सही बिक्री प्रविष्टि (आसामी डे., बिक्री क्रे.) थपियो।
• ग. राजनबाट खरिद गर्दा खरिद डे. र राजन क्रे. हुनुपर्थ्यो। गल्तीले राजन डे. र बिक्री क्रे. भयो। सुधारका लागि खरिद र बिक्री दुवैलाई Rs. 6,000 ले डेबिट गरी राजनलाई Rs. 12,000 ले क्रेडिट गरियो।

Q.2 सन्तुलन परीक्षण तयार भइसकेपछि पत्ता लागेका निम्न गल्तीहरू सुधार गर्नुहोस्: ८ अङ्क

i. तलब भुक्तानी Rs. 100 भुलवश ज्याला खातामा डेबिट गरिएको।
ii. ब्याज प्राप्त भएको Rs. 300 लाई गल्तीले कमिसन खातामा क्रेडिट गरेको।
iii. रामलाई भुक्तानी गरिएको तलब Rs. 200 उसको व्यक्तिगत खातामा डेबिट गरिएको।
iv. समिरलाई उधारोमा बिक्री गरिएको Rs. 1,000 गल्तीले खरिद खातामा अभिलेख भएछ।

मिति	विवरण (Particulars)	डेबिट रु. (Dr.)	क्रेडिट रु. (Cr.)
i.	डे. तलब खाता (Salary A/c) क्रे. ज्याला खाता (Wages A/c) (तलब भुक्तानी ज्याला खातामा प्रविष्टि भएको सच्याइयो)	100	100
ii.	डे. कमिसन खाता (Commission A/c) क्रे. ब्याज खाता (Interest A/c) (प्राप्त ब्याज गल्तीले कमिसन खातामा चढेको सच्याइयो)	300	300
iii.	डे. तलब खाता (Salary A/c) क्रे. रामको खाता (Ram’s Personal A/c) (रामलाई दिएको तलब व्यक्तिगत खातामा डेबिट भएको सच्याइयो)	200	200
iv.	डे. समिरको खाता (Samir’s A/c) डे. बिक्री खाता (Sales A/c) क्रे. खरिद खाता (Purchase A/c) क्रे. समिरको खाता (Samir’s A/c) (समिरलाई उधारो बिक्री भुलवश खरिद खातामा चढेको सच्याइयो)	1,000 1,000	1,000 1,000

Q.3 सन्तुलन परीक्षण तयार गर्नुभन्दा अगाडि पत्ता लागेका निम्नलिखित गल्तीहरू सुधार गर्नुहोस्: ८ अङ्क

i. राजलाई Rs. 5,000 को सामान बिक्री गरिएकोमा रामको खातामा डेबिट गरिएको।
ii. मेसिनको मूल्यह्रास खर्च Rs. 1,000 गल्तीले Rs. 10,000 लेखिएको।
iii. सतिशलाई उधारोमा बिक्री गरेको Rs. 5,000 खरिद पुस्तिकामा अभिलेख गरियो।
iv. तलब खर्च Rs. 1,750 गल्तीले Rs. 1,570 प्रविष्टि गरियो।

मिति	विवरण (Particulars)	डेबिट रु. (Dr.)	क्रेडिट रु. (Cr.)
i.	डे. राजको खाता (Raj’s A/c) क्रे. रामको खाता (Ram’s A/c) (राजलाई बिक्री गरिएकोमा रामको खातामा चढेको सच्याइयो)	5,000	5,000
ii.	डे. मेसिनरी खाता (Machinery A/c) क्रे. मूल्यह्रास खाता (Depreciation A/c) (मूल्यह्रास खर्च बढी रकम Rs. 9,000 ले कट्टा भएको सच्याइयो)	9,000	9,000
iii.	डे. सतिशको खाता (Satish’s A/c) डे. बिक्री खाता (Sales A/c) क्रे. खरिद खाता (Purchase A/c) क्रे. सतिशको खाता (Satish’s A/c) (सतिशलाई उधारो बिक्री खरिद पुस्तिकामा चढेको सच्याइयो)	5,000 5,000	5,000 5,000

• (iv) को समाधान (एकपक्षीय गल्ती): सन्तुलन परीक्षण अगाडि भएकाले तलब खाता खडा गरी डेबिट पक्षमा प्रविष्टि गरिन्छ:
तलब खाता (Salary Account) को डेबिट पक्षमा थप गर्ने: “To under-posting of salary expense Rs. 180” चढाउने (Rs. 1,750 – Rs. 1,570 = Rs. 180)।

Q.4 सन्तुलन परीक्षण तयार पारिसकेपछि पत्ता लागेका निम्नलिखित गल्तीहरू सुधार गर्नुहोस्: ८ अङ्क

i. खरिद पुस्तिकामा Rs. 400 बढी अभिलेख गरियो।
ii. बिक्री पुस्तिकाको कुल रकम Rs. 200 ले कम भएको।
iii. रमेशलाई भुक्तानी गरिएको ब्याज Rs. 300 उसको व्यक्तिगत खातामा डेबिट गरियो।
iv. अजयलाई भुक्तानी गरिएको रकम Rs. 5,000 विजयको खातामा अभिलेख गरियो।

मिति	विवरण (Particulars)	डेबिट रु. (Dr.)	क्रेडिट रु. (Cr.)
i.	डे. उज्राती खाता (Suspense A/c) क्रे. खरिद खाता (Purchase A/c) (खरिद पुस्तिका बढी रकमले जोड भएको उज्राती खाताद्वारा सच्याइयो)	400	400
ii.	डे. उज्राती खाता (Suspense A/c) क्रे. बिक्री खाता (Sales A/c) (बिक्री पुस्तिका कम रकमले जोड भएको उज्राती खाताद्वारा सच्याइयो)	200	200
iii.	डे. ब्याज खाता (Interest A/c) क्रे. रमेशको खाता (Ramesh’s A/c) (रमेशलाई तिरेको ब्याज उसको व्यक्तिगत खातामा डेबिट भएको सच्याइयो)	300	300
iv.	डे. अजयको खाता (Ajay’s A/c) क्रे. विजयको खाता (Bijaya’s A/c) (अजयलाई भुक्तानी गरेको रकम विजयको खातामा चढेको सच्याइयो)	5,000	5,000

Q.5 सन्तुलन परीक्षण तयार पार्नु अघि पत्ता लागेका निम्नलिखित गल्तीहरू सच्याउने गोश्वारा भौचरहरू: ८ अङ्क

i. साइँलालाई भुक्तानी दिएको ज्याला Rs. 2,000 साइँलाको खातामा डेबिट गरिएको।
ii. मेसिनको मूल्यह्रास कट्टी Rs. 5,000 गल्तीले Rs. 500 लेखिएको।
iii. नगद Rs. 10,000 को सामान खरिद गरिएकोमा बिक्री पुस्तिकामा चढाइएको।
iv. फर्निचरमा मूल्यह्रास Rs. 7,000 कट्टा गरिएकोमा Rs. 700 मात्र अभिलेख राखियो।

मिति	विवरण (Particulars)	डेबिट रु. (Dr.)	क्रेडिट रु. (Cr.)
i.	डे. ज्याला खाता (Wages A/c) क्रे. साइँलाको खाता (Sahila’s A/c) (साइँलालाई दिएको ज्याला व्यक्तिगत खातामा चढेको सच्याइयो)	2,000	2,000
ii.	डे. मूल्यह्रास खाता (Depreciation A/c) क्रे. मेसिनरी खाता (Machinery A/c) (मेसिनको मूल्यह्रास कम कट्टा भएको सच्याइयो)	4,500	4,500
iii.	डे. खरिद खाता (Purchase A/c) डे. बिक्री खाता (Sales A/c) क्रे. नगद खाता (Cash A/c) (नगद खरिद भुलवश बिक्री पुस्तिकामा चढेकोमा सच्याइयो)	10,000 10,000	20,000
iv.	डे. मूल्यह्रास खाता (Depreciation A/c) क्रे. फर्निचर खाता (Furniture A/c) (फर्निचरको मूल्यह्रास कम कट्टा भएको सच्याइयो)	6,300	6,300

Q.6 सन्तुलन परीक्षण तयार गरिसकेपछि पत्ता लागेका गल्तीहरू सुधार गोश्वारा भौचर: ८ अङ्क

i. पण्डितबाट Rs. 400 को सामान खरिद गरेकोमा गल्तीले उसलाई बिक्री गरेको भनी अभिलेख भएको।
ii. मेसिन जडान गर्दा भुक्तानी गरेको ज्याला Rs. 2,000 लाई गल्तीले ज्याला खातामा डेबिट गरेको।
iii. बिक्री पुस्तिकामा Rs. 4,000 कम लेखिएको।
iv. Rs. 2,000 को सामान बिक्री गरिएकोमा कुनै ठाउँमा अभिलेख भएन।

मिति	विवरण (Particulars)	डेबिट रु. (Dr.)	क्रेडिट रु. (Cr.)
i.	डे. खरिद खाता (Purchase A/c) डे. बिक्री खाता (Sales A/c) क्रे. पण्डितको खाता (Pandit’s A/c) (पण्डितबाट खरिद सामान उसलाई बिक्री गरेको भनी चढेको सच्याइयो)	400 400	800
ii.	डे. मेसिनरी खाता (Machinery A/c) क्रे. ज्याला खाता (Wages A/c) (मेसिन जडान गर्दा भुक्तानी गरेको ज्याला, ज्याला खातामा डेबिट भएको सच्याइयो)	2,000	2,000
iii.	डे. उज्राती खाता (Suspense A/c) क्रे. बिक्री खाता (Sales A/c) (बिक्री पुस्तिकामा कम लेखिएको उज्राती खाताद्वारा सच्याइयो)	4,000	4,000
iv.	डे. नगद खाता (Cash A/c) क्रे. बिक्री खाता (Sales A/c) (नगद बिक्री रेकर्ड गर्न पूर्ण छुट भएकोमा अहिले सुधार प्रविष्टि गरियो)	2,000	2,000

Q.7 सन्तुलन परीक्षण तयार गर्नुपूर्व निम्न गल्तीहरू भेटिएका छन्, गल्ती सच्याउन आवश्यक प्रविष्टिहरू: ८ अङ्क

i. बीबाट Rs. 75,000 को सामान खरिद गरिएकोमा गल्तीले बिक्री खातामा चढाइएको।
ii. सीलाई Rs. 7,000 ज्याला भुक्तानी गरेकोमा अभिलेख गर्न छुट भएको।
iii. खरिद पुस्तिकाको जोड Rs. 10,000 ले कम उल्लेख भएको।
iv. हरिलाई भुक्तानी गरेको ज्याला Rs. 10,000 हरिको खातामा डेबिट गरियो।

मिति	विवरण (Particulars)	डेबिट रु. (Dr.)	क्रेडिट रु. (Cr.)
i.	डे. खरिद खाता (Purchase A/c) डे. बिक्री खाता (Sales A/c) क्रे. बी को खाता (B’s A/c) (बीबाट खरिद गरेको सामान भुलवश बिक्री पुस्तिकामा चढेको सच्याइयो)	75,000 75,000	150,000
ii.	डे. ज्याला खाता (Wages A/c) क्रे. नगद खाता (Cash A/c) (सीलाई ज्याला तिरेको रेकर्ड गर्न छुटेकोमा अहिले प्रविष्टि गरियो)	7,000	7,000
iv.	डे. ज्याला खाता (Wages A/c) क्रे. हरिको खाता (Hari’s Personal A/c) (हरिलाई दिएको ज्याला हरिको खातामा डेबिट भएको सच्याइयो)	10,000	10,000

• (iii) को समाधान (एकपक्षीय गल्ती): सन्तुलन परीक्षण अगाडि भएकाले खरिद खातामा सुधार गरिन्छ:
खरिद खाता (Purchase Account) को डेबिट पक्षमा प्रविष्टि गर्ने: “To Undercasting of Purchase Book Rs. 10,000” लेखी सच्याउने।