पाठ ४: बहुसांस्कृतिकता र सामाजिक एकता
(Bahusanskritikata ra Samajik Ekata)

१. तपाईंको समुदायमा भएका विविधताको सूची बनाई त्यहाँ भएको एकताको उदाहरणहरू प्रस्तुत गर्नुहोस्।

उत्तर: म बस्ने समाज नेपालको राजधानी काठमाडौँ भएको हुनाले यहाँ स्वाभाविक रूपमा धार्मिक, सांस्कृतिक र जातीय विविधता रहँदै आएको छ। देशका विभिन्न क्षेत्र, समुदाय र भूगोलबाट आएर मानिसहरू यस क्षेत्रमा एउटा साझा फूलबारीका रूपमा रहँदै आएका छन्। यसलाई विविधतामा एकता पनि भन्न सकिन्छ।

हाम्रो देशको विविधता र एकताले नै नेपाल बनेको हो। हामी नेपालीहरू बहुजातीय, बहुभाषिक र बहुसांस्कृतिक रूपमा रहेका छौँ। यद्यपि, यस विविधताका बीचको एकताको स्थितिले नै प्रष्ट पार्दछ कि हामी हाम्रा विविध संस्कृति र चिन्तनका बीच सहिष्णु, उदार र गुणग्राही रहँदै आएका छौँ। यसो नभएको भए हाम्रो यो विविधता नै रहने थिएन र यसले आजसम्म निरन्तरता पाउने थिएन।

अन्तमा, हाम्रा एक चर्चित साहित्यकार महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाले भनेजस्तै, यो हाम्रो सुन्दर, शान्त तर विशाल देश नेपालका हामी निवासीहरू प्रकृतिपूजकदेखि हिन्दू, बौद्ध, मुस्लिम, इसाई लगायतका विभिन्न धर्म, सम्प्रदाय एवं दर्शनमा आस्था राख्ने आस्तिकदेखि धर्ममा आस्था नराख्ने नास्तिकसम्म यही देशमा छौँ। लामो समयदेखिको यो विविधतालाई स्वीकार्नु र मान्यता दिनु वास्तवमा हाम्रो संस्कृतिको अत्यन्तै सबल र सफल पक्ष हो।

२. पाठमा प्रस्तुत तथ्याङ्क वा त्यस विषयसँग सम्बन्धित अद्यावधिक तथ्याङ्कलाई चक्रचित्र वा स्तम्भचित्रमा प्रस्तुत गर्नुहोस्।

उत्तर: वि.सं. २०६८ सालको जनगणनाअनुसार नेपालमा धार्मिक समुदायको तथ्याङ्कमा आधारित चक्रचित्र र स्तम्भचित्र तल प्रस्तुत गरिएको छ:

स्रोत: केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग, २०६८

३. “बहुसांस्कृतिकता नै नेपालीको पहिचान हो” यस भनाइलाई पुष्टि गर्नुहोस्।

उत्तर: हाम्रो देशको विविधता र एकताले नै नेपाल बनेको हो। क्षेत्रफलको हिसाबले नेपाल विश्वको मध्यम आकारको मुलुक मानिन्छ, यद्यपि नेपाल विविधताले भरिपूर्ण छ। नेपालमा भौगोलिक, जातीय, भाषिक, धार्मिक तथा सांस्कृतिक विविधता स्पष्ट देख्न पाइन्छ। यसर्थ, नेपाल बहुजातीय, बहुभाषिक, बहुधार्मिक र बहुसांस्कृतिक देश हो।

यहाँ क्षेत्री, ब्राह्मण, मगर, थारू, तामाङ, नेवार, मुसलमान, कामी, यादव, राई, गुरुङजस्ता जनसंख्याको आकारका हिसाबले ठूला जनजातिलगायत १२५ जातजातिका मानिसहरू बस्छन्। उनीहरूको मातृभाषाको रूपमा आ-आफ्नै भाषा छन्। भनिएको पनि छ- “नेपाल चार जात छत्तीस वर्णको साझा फूलबारी हो।” यहाँ १० भन्दा बढी धर्म मान्ने मानिसहरू बस्छन्। हिन्दू, बौद्ध, इस्लाम, इसाई, किरात आदि धर्म मान्नेहरू आ-आफ्नै तरिकाले पूजा र प्रार्थना गर्छन्।

व्यक्तिबाट परिवार, परिवारबाट समाज र समाजबाट राष्ट्र बन्दछ। समाजभित्र विभिन्न धर्म, पेसा, जातजाति, संस्कृति, भाषाभाषी, भेषभूषा, खानपान, रहनसहन, चाडपर्व, उत्सव आदि भएका मानिसहरू बसोबास गर्दछन्। यिनै विविधताले नै नेपाललाई विश्वमै पृथक एवं मौलिक पहिचानका रूपमा स्थापित गरेको छ। विश्वमा नेपाल सगरमाथाको देश, भगवान गौतमबुद्धको देश, वीरहरूको देश, शान्तिको भूमि, र मन्दिरै मन्दिरको देशका नामले पनि चिनिन्छ। नेपाल एक विविधताले भरिपूर्ण सुन्दर देश हो, र त्यो विविधतामा एकता छ।