8. Final Account: Class 10 Account | अन्तिम खाता

Importantedunotes.com

Class 10 Account (कार्यालय सञ्चालन तथा लेखा)

Chapter 8 (अध्याय ८): Final Account (अन्तिम खाता)

SEE board exam तयारीका लागि: अति संक्षिप्त, छोटो, र लामो (सङ्ख्यात्मक) अभ्याससहित सम्पूर्ण गाइड

Welcome to the complete guide on Final Account (अन्तिम खाता). This chapter is highly essential for Class 10 Account (कार्यालय सञ्चालन तथा लेखा) students preparing for their SEE board exams.

For official curriculum details regarding Final Account, you can visit the CDC Nepal Official Website.

Looking for more study materials? Explore our full collection of Class 10 Account Notes.

Secondary Education Examination (S.E.E.) Questions Pattern

Types of Question	Marks	Number of Questions	Total
Very Short Answer Question	1	1	1
Short Answer Question	5	X	X
Long Answer Question (Numerical)	8	1	8
Total	–	2	9

१. CDC अभ्यासका समाधानहरू
अति छोटो उत्तर आउने प्रश्नहरू [१ अङ्क]

(१) वित्तीय विवरणका अभिन्न अङ्गहरू के के हुन् ?

उत्तर: वित्तीय विवरणका प्रमुख अभिन्न अङ्गहरूमा व्यापार खाता (Trading A/c), नाफा नोक्सान खाता (Profit & Loss A/c), नाफा नोक्सान बाँडफाँड खाता (P&L Appropriation A/c), र वासलात (Balance Sheet) पर्दछन्।

(२) व्यापार खाता किन तयार गरिन्छ ?

उत्तर: निश्चित लेखा अवधिमा व्यवसायको वस्तु खरिदबिक्री र उत्पादनसँग सम्बन्धित प्रत्यक्ष खर्च र आम्दानीको तुलना गरी ‘कुल नाफा’ (Gross Profit) वा ‘कुल नोक्सान’ (Gross Loss) पत्ता लगाउन व्यापार खाता तयार गरिन्छ।

(३) नाफा नोक्सान खाता भनेको के हो ? यो कहिले तयार गरिन्छ ?

उत्तर: कुल नाफा वा नोक्सानमा व्यवसायका सम्पूर्ण अप्रत्यक्ष आम्दानी र अप्रत्यक्ष खर्चहरू (प्रशासनिक, बिक्री वितरण आदि) समायोजन गरी ‘खुद नाफा’ वा ‘खुद नोक्सान’ पत्ता लगाउन तयार पारिने खातालाई नाफा नोक्सान खाता भनिन्छ। यो आर्थिक वर्षको अन्त्यमा तयार गरिन्छ।

(४) वासलात तयार गर्ने प्रमुख आधार के हो ?

उत्तर: वासलात तयार गर्ने प्रमुख आधार सन्तुलन परीक्षण (Trial Balance) मा बाँकी रहेका सम्पत्ति, दायित्व र पुँजीका मौज्दातहरू तथा थप अतिरिक्त जानकारी (Adjustments) हुन्।

(५) कस्तो अवस्थामा वित्तीय विवरणमा समायोजन गर्न आवश्यक हुन्छ ?

उत्तर: जब सन्तुलन परीक्षण तयार भइसकेपछि तिर्न बाँकी खर्च, अग्रिम भुक्तानी, प्राप्त हुन बाँकी आय, मूल्यह्रास वा अन्तिम मौज्दात जस्ता कारोबारहरू पत्ता लाग्छन्, तब यथार्थ वित्तीय अवस्था देखाउन समायोजन आवश्यक हुन्छ।

(६) लेखा टिप्पणी भनेको के हो ?

उत्तर: वित्तीय विवरण (वासलात र नाफा नोक्सान खाता) मा समावेश गरिएका अङ्कहरूको विस्तृत विवरण, प्रयोग गरिएका लेखाका नीतिहरू र अन्य महत्त्वपूर्ण जानकारी खुलाउन वित्तीय विवरणको अन्त्यमा राखिने व्याख्यात्मक अंशलाई लेखा टिप्पणी (Notes to Accounts) भनिन्छ।

२. छोटो उत्तर आउने प्रश्नहरू (सैद्धान्तिक) [५ अङ्क]

(क) अन्तिम खाता भनेको के हो ? अन्तिम खाता तयारीका उद्देश्य उल्लेख गर्नुहोस् । ५ अङ्क

अन्तिम खाताको परिचय:
प्रत्येक आर्थिक वर्षको अन्त्यमा व्यवसायको वास्तविक वित्तीय नतिजा (नाफा वा नोक्सान) र आर्थिक अवस्था (सम्पत्ति र दायित्व) पत्ता लगाउन तयार पारिने खाता तथा विवरणहरूको समष्टिलाई अन्तिम खाता (Final Account) भनिन्छ। यसअन्तर्गत व्यापार खाता, नाफा नोक्सान खाता र वासलात पर्दछन्।

अन्तिम खाता तयारीका उद्देश्यहरू:

१. निश्चित अवधिमा व्यवसायले कमाएको कुल नाफा वा कुल नोक्सान पत्ता लगाउनु।
२. व्यवसाय सञ्चालनबाट प्राप्त वास्तविक खुद नाफा वा खुद घाटा यकिन गर्नु।
३. आर्थिक वर्षको अन्त्यमा व्यवसायसँग रहेको सम्पत्ति, पुँजी र दायित्वको यथार्थ अवस्था देखाउनु।
४. लगानीकर्ता, साहु, सरकार र व्यवस्थापनलाई आवश्यक पर्ने वित्तीय जानकारी उपलब्ध गराउनु।
५. सरकारलाई तिर्नुपर्ने आयकरको सही निर्धारण गर्नु।

(ख) अन्तिम खाताका कुनै पाँच विशेषता लेख्नुहोस् । ५ अङ्क

अन्तिम खाताका पाँच विशेषताहरू निम्न छन्:

१. यो सधैँ आर्थिक वर्ष वा लेखा अवधिको अन्त्यमा (वर्षको एकपटक) तयार गरिन्छ।
२. यो सन्तुलन परीक्षण (Trial Balance) र समायोजन (Adjustments) को आधारमा तयार गरिन्छ।
३. यसले व्यवसायको नाफामूलक क्षमता (Profitability) र आर्थिक हैसियत (Financial Position) दुवै प्रस्तुत गर्छ।
४. यसले दोहोरो स्रेस्ता प्रणालीका सर्वमान्य सिद्धान्त र नियमहरूको पूर्ण पालना गर्दछ।
५. यसअन्तर्गत व्यापार खाता, नाफा नोक्सान खाता र वासलात क्रमशः शृङ्खलाबद्ध रूपमा तयार गरिन्छ।

(ग) व्यापार र नाफा नोक्सान खाताको परिचय दिनुहोस् । ५ अङ्क

व्यापार खाता (Trading Account): मालसामानको खरिद-बिक्री र उत्पादनसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएका आम्दानी र खर्चहरू (जस्तै: सुरु मौज्दात, खरिद, ज्याला, ढुवानी) मात्र समावेश गरी कुल नाफा वा नोक्सान (Gross Profit/Loss) निकाल्न तयार पारिने खाता व्यापार खाता हो।
नाफा नोक्सान खाता (Profit & Loss Account): व्यापार खाताबाट निकालिएको कुल नाफा/नोक्सानलाई तानेर, त्यसमा व्यवसायका सम्पूर्ण अप्रत्यक्ष आम्दानी (जस्तै: प्राप्त ब्याज, कमिसन) र अप्रत्यक्ष खर्च (जस्तै: तलब, भाडा, ह्रासकट्टी) समावेश गरी यथार्थ खुद नाफा वा नोक्सान (Net Profit/Loss) पत्ता लगाउन तयार पारिने खाता नाफा नोक्सान खाता हो।

(घ) वासलात भनेको के हो ? यो किन तयार गरिन्छ ? ५ अङ्क

वासलात (Balance Sheet): कुनै एउटा निश्चित मितिमा (साधारणतया आर्थिक वर्षको अन्तिम दिन) व्यवसायको सम्पूर्ण सम्पत्ति (Assets), पुँजी (Capital) र दायित्व (Liabilities) को यथार्थ चित्र प्रस्तुत गर्न तयार पारिने वित्तीय विवरणलाई वासलात भनिन्छ। यो खाता नभएर एउटा विवरण (Statement) हो, जसको दायाँ र बायाँ पक्षको कुल योगफल सधैँ बराबर हुन्छ।

तयार गर्नुको कारण:

१. व्यवसायको वास्तविक आर्थिक हैसियत (सम्पत्ति र ऋणको अवस्था) पत्ता लगाउन।
२. व्यवसायको ऋण तिर्न सक्ने क्षमता (Solvency) मूल्याङ्कन गर्न।
३. भविष्यका लागि आर्थिक योजना र रणनीति तय गर्न व्यवस्थापनलाई सहयोग गर्न।

३. CDC अभ्यास: साङ्ख्यिकीय समाधान
(क) व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता तयार गर्नुहोस् [८ अङ्क]

Qns. I: व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता ८ अङ्क

प्रश्न (Question):

सेयर मार्केट कम्पनीको निम्नलिखित खाताहरूको असार मसान्तमा बाँकी मौज्दातका आधारमा व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता तयार गर्नुहोस् :

शीर्षक (Particulars)	रकम (Rs.)	शीर्षक (Particulars)	रकम (Rs.)
खरिद (Purchase)	5,00,000	तलव (Salary)	2,18,000
खरिद फिर्ता (Purchase Return)	25,000	परिवहन भाडा (Carriage Inward)	20,000
सुरु मौज्दात (Opening Stock)	3,00,000	ज्याला (Wages)	45,000
बिक्री (Sales)	11,25,000	घर भाडा तथा करहरू (Rent & Taxes)	23,000
बिक्री फिर्ता (Sales Return)	35,000	मसलन्द तथा छपाइ (Printing & Stationery)	55,000
कानुनी दस्तुर (Legal Fees)	23,000	विज्ञापन खर्च (Advertisement)	55,000

समाधान (Solution):

सेयर मार्केट कम्पनी
व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता
असार मसान्तको समाप्तीमा

डे. विवरण (Dr. Particulars)	रु. (Rs.)	क्रे. विवरण (Cr. Particulars)	रु. (Rs.)
Opening Stock (सुरु मौज्दात)	3,00,000	Sales (बिक्री) : 11,25,000 Less: Return (बिक्री फिर्ता) : (35,000)	10,90,000
Purchases (खरिद) : 5,00,000 Less: Return (खरिद फिर्ता) : (25,000)	4,75,000
Wages (ज्याला)	45,000
Carriage Inward (परिवहन भाडा)	20,000
Gross Profit c/d (कुल नाफा)	2,50,000
Total (जम्मा)	10,90,000	Total (जम्मा)	10,90,000

Salaries (तलव)	2,18,000	Gross Profit b/d (कुल नाफा)	2,50,000
Rent & Taxes (घर भाडा तथा करहरू)	23,000	Net Loss (खुद नोक्सान – Capital मा घटाउने)	1,24,000
Printing & Stationery (मसलन्द तथा छपाइ)	55,000
Legal Fees (कानुनी दस्तुर)	23,000
Advertisement (विज्ञापन खर्च)	55,000
Total (जम्मा)	3,74,000	Total (जम्मा)	3,74,000

Qns. II: जनकपुर कपडा कारखानाको व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता ८ अङ्क

प्रश्न (Question):

निम्नलिखित कारोबारहरूका आधारमा जनकपुर कपडा कारखानाको २०७७/७८ साल चैत मसान्तमा समाप्त भएको अवधिको व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता तयार गर्नुहोस् :

सुरु मौज्दात: 80,50,000	खरिद: 2,30,00,000	बिक्री: 5,00,00,000
ज्याला: 10,00,000	हुलाक दस्तुर: 5,000	मसलन्द तथा छपाइ खर्च: 5,000
अप्राप्य ऋण: 27,000	लेखापरीक्षण शुल्क: 27,000	तलब: 7,500
छुट प्राप्त: 23,000	ह्रास: 56,000	ब्याज दिएको: 1,50,000
ब्याज प्राप्त: 3,000	भ्रमण खर्च: 15,000	अन्य खर्च: 75,000
विज्ञापन खर्च: 75,000	अन्य फुटकर आम्दानी: 31,500	मर्मतसम्भार खर्च: 7,000
बिक्री दस्तुर: 13,000

अतिरिक्त जानकारी (Adjustments):
१. अन्तिम मौज्दात (Closing Stock): Rs. 25,00,000
२. भुक्तान गर्न बाँकी तलब (Outstanding Salary): Rs. 10,000
३. अग्रिम भुक्तान ज्याला (Prepaid Wages): Rs. 2,000

समाधान (Solution):

जनकपुर कपडा कारखाना
व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता
आर्थिक वर्ष २०७७/७८ चैत मसान्तको समाप्तिमा

डे. विवरण (Dr. Particulars)	रु. (Rs.)	क्रे. विवरण (Cr. Particulars)	रु. (Rs.)
Opening Stock (सुरु मौज्दात)	80,50,000	Sales (बिक्री)	5,00,00,000
Purchases (खरिद)	2,30,00,000	Closing Stock (अन्तिम मौज्दात)	25,00,000
Wages (ज्याला) : 10,00,000 Less: Prepaid (अग्रिम ज्याला) : (2,000)	9,98,000
Gross Profit c/d (कुल नाफा)	2,04,52,000
Total	5,25,00,000	Total	5,25,00,000

Salary (तलब) : 7,500 Add: Outstanding (तिर्न बाँकी तलब) : 10,000	17,500	Gross Profit b/d (कुल नाफा)	2,04,52,000
Postage (हुलाक दस्तुर)	5,000	Discount Received (छुट प्राप्त)	23,000
Printing & Stationery (मसलन्द तथा छपाइ)	5,000	Interest Received (ब्याज प्राप्त)	3,000
Bad Debt (अप्राप्य ऋण)	27,000	Sundry Receipts (अन्य फुटकर आम्दानी)	31,500
Audit Fee (लेखापरीक्षण शुल्क)	27,000
Depreciation (ह्रास)	56,000
Interest Paid (ब्याज दिएको)	1,50,000
Travelling Expenses (भ्रमण खर्च)	15,000
Other Expenses (अन्य खर्च)	75,000
Advertisement (विज्ञापन खर्च)	75,000
Repairs & Maintenance (मर्मतसम्भार)	7,000
Selling Commission (बिक्री दस्तुर)	13,000
Net Profit (खुद नाफा – Capital मा थप्ने)	2,00,37,000
Total	2,05,09,500	Total	2,05,09,500

Qns. III: कविता एन्ड कम्पनी प्रा.लि. को व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता ८ अङ्क

प्रश्न (Question):

कविता एन्ड कम्पनी प्रा.लि. को आर्थिक वर्ष २०७८/७९ मा भएका निम्नलिखित कारोबारहरूका व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता बनाउनुहोस् :

खरिद: 1,60,000	ज्याला: 21,000	बिक्री: 2,40,000
तलब: 30,000	सुरु मौज्दात (Opening Stock): 40,000	घर भाडा तथा करहरू: 3,000
बिमा खर्च: 5,000	अप्राप्य ऋण (Bad Debt): 3,000	व्यापार खर्चहरू (Trade Expenses): 35,000
ह्रास: 6,000	अन्तिम मौज्दात: 56,000	ब्याज प्राप्त: 15,000
हुलाक खर्च: 5,000	कमिसन प्राप्त: 3,000	बिक्री दस्तुर दिएको: 7,000

अतिरिक्त जानकारी (Adjustments):
१. प्राप्त हुन बाँकी ब्याज (Accrued Interest): Rs. 1,000
२. अग्रिम प्राप्त कमिसन (Advance Commission): Rs. 500

समाधान (Solution):

कविता एन्ड कम्पनी प्रा.लि.
व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता
आर्थिक वर्ष २०७८/७९ को समाप्तिमा

डे. विवरण (Dr. Particulars)	रु. (Rs.)	क्रे. विवरण (Cr. Particulars)	रु. (Rs.)
Opening Stock (सुरु मौज्दात)	40,000	Sales (बिक्री)	2,40,000
Purchases (खरिद)	1,60,000	Closing Stock (अन्तिम मौज्दात)	56,000
Wages (ज्याला)	21,000
Gross Profit c/d (कुल नाफा)	75,000
Total	2,96,000	Total	2,96,000

Salaries (तलब)	30,000	Gross Profit b/d (कुल नाफा)	75,000
Rent & Taxes (घर भाडा तथा करहरू)	3,000	Interest Received : 15,000 Add: Accrued (प्राप्त हुन बाँकी ब्याज) : 1,000	16,000
Insurance (बिमा खर्च)	5,000	Commission Received : 3,000 Less: Advance (अग्रिम प्राप्त कमिसन) : (500)	2,500
Bad Debt (अप्राप्य ऋण)	3,000	Net Loss (खुद नोक्सान – Capital मा घटाउने)	500
Trade Expenses (व्यापार खर्चहरू)	35,000
Depreciation (ह्रास)	6,000
Postage (हुलाक खर्च)	5,000
Selling Commission (बिक्री दस्तुर दिएको)	7,000
Total	94,000	Total	94,000

Qns. IV: अनाम एन्ड कम्पनीको व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता ८ अङ्क

प्रश्न (Question):

प्रस्तुत विवरणबाट अनाम एन्ड कम्पनीको ३१ डिसेम्बर, २०२२ मा समाप्त हुने आर्थिक वर्षको व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता तयार पार्नुहोस् :

खरिद: 90,125	फ्याक्ट्री गोदाम भाडा खर्च: 27,000	व्यापार खर्च: 12,000
छपाइ तथा मसलन्द: 5,000	बिक्री: 1,25,000	बिक्री फिर्ता: 9,500
घरभाडा: 15,000	सुरु मौज्दात: 10,000	छुट प्राप्त: 2,370
बाहिरी ढुवानी (Carriage Outward): 9,000	कोइला र बिजुली: 16,875	ब्याज प्राप्त: 15,000
लाभांश प्राप्त: 15,000	अन्तिम मौज्दात: 75,500

अतिरिक्त जानकारी (Adjustments):
१. अग्रिम प्राप्त ब्याज (Advance Interest Received): Rs. 1,000
२. भुक्तान गर्न बाँकी घरभाडा (Outstanding Rent): Rs. 2,000

समाधान (Solution):

अनाम एन्ड कम्पनी
व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता
३१ डिसेम्बर २०२२ को समाप्तिमा

डे. विवरण (Dr. Particulars)	रु. (Rs.)	क्रे. विवरण (Cr. Particulars)	रु. (Rs.)
Opening Stock (सुरु मौज्दात)	10,000	Sales (बिक्री) : 1,25,000 Less: Return (बिक्री फिर्ता) : (9,500)	1,15,500
Purchases (खरिद)	90,125	Closing Stock (अन्तिम मौज्दात)	75,500
Factory Rent (फ्याक्ट्री गोदाम भाडा)	27,000
Coal & Power (कोइला र बिजुली)	16,875
Gross Profit c/d (कुल नाफा)	47,000
Total	1,91,000	Total	1,91,000

Trade Expenses (व्यापार खर्च)	12,000	Gross Profit b/d (कुल नाफा)	47,000
Printing & Stationery (छपाइ तथा मसलन्द)	5,000	Discount Received (छुट प्राप्त)	2,370
Rent (घरभाडा) : 15,000 Add: Outstanding (तिर्न बाँकी) : 2,000	17,000	Interest Received : 15,000 Less: Advance (अग्रिम प्राप्त ब्याज) : (1,000)	14,000
Carriage Outward (बाहिरी ढुवानी)	9,000	Dividend Received (लाभांश प्राप्त)	15,000
Net Profit (खुद नाफा – Capital मा थप्ने)	35,370
Total	78,370	Total	78,370

Qns. V: शिवपार्वती प्रा.लि. को व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता ८ अङ्क

प्रश्न (Question):

शिवपार्वती प्रा.लि. को २०७९ चैत मसान्तको व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता बनाउनुहोस् :

सुरु मौज्दात: 13,000	खरिद: 82,000	अप्राप्य ऋण (Bad Debt): 14,000
कारखानाको बिजुली (Factory Power): 18,000	लाभांश प्राप्त (Dividend Received): 20,000	उत्पादन खर्च (Productive Expenses): 27,000
बिक्री: 1,50,000	टेलिफोन र टेलिग्राम (Telephone): 6,000	बिक्री फिर्ता (Sales Return): 10,000
पत्थर कोइला (Coal): 15,000	मनोरञ्जन खर्च (Entertainment): 11,000	अन्तिम मौज्दात: 55,000
बैङ्क दस्तुर (Bank Charges): 5,000	ब्याज प्राप्त: 8,000	ढुवानी भाडा र ज्याला (Carriage & Wages): 12,000
बोनस प्राप्त: 3,000

समाधान (Solution):

शिवपार्वती प्रा.लि.
व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता
२०७९ चैत मसान्तको समाप्तिमा

डे. विवरण (Dr. Particulars)	रु. (Rs.)	क्रे. विवरण (Cr. Particulars)	रु. (Rs.)
Opening Stock (सुरु मौज्दात)	13,000	Sales (बिक्री) : 1,50,000 Less: Return (बिक्री फिर्ता) : (10,000)	1,40,000
Purchases (खरिद)	82,000	Closing Stock (अन्तिम मौज्दात)	55,000
Factory Power (कारखानाको बिजुली)	18,000
Productive Expenses (उत्पादन खर्च)	27,000
Coal (पत्थर कोइला)	15,000
Carriage & Wages (ढुवानी भाडा र ज्याला)	12,000
Gross Profit c/d (कुल नाफा)	28,000
Total	1,95,000	Total	1,95,000

Bad Debt (अप्राप्य ऋण)	14,000	Gross Profit b/d (कुल नाफा)	28,000
Telephone & Telegram (टेलिफोन)	6,000	Dividend Received (लाभांश प्राप्त)	20,000
Entertainment Expenses (मनोरञ्जन खर्च)	11,000	Interest Received (ब्याज प्राप्त)	8,000
Bank Charges (बैङ्क दस्तुर)	5,000	Bonus Received (बोनस प्राप्त)	3,000
Net Profit (खुद नाफा – Capital मा थप्ने)	23,000
Total	59,000	Total	59,000

Qns. VI: सुरज इन्टरप्राइजेजको व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता ८ अङ्क

प्रश्न (Question):

प्रस्तुत विवरणलाई आधार मानी २०७८ असार मसान्तमा समाप्त हुने आर्थिक वर्षका लागि सुरज इन्टरप्राइजेजको व्यापार तथा नाफा नोक्सान हिसाब खाता बनाउनुहोस् :

सुरु मौज्दात: 25,000	खरिद: 50,000	तलब: 54,000
बिक्री: 40,000	कोइला र पानी (Coal & Water): 4,500	खरिद फिर्ता: 9,500
लेखापरीक्षण शुल्क (Audit Fees): 11,000	कानुनी दस्तुर (Legal Fees): 4,000	बिक्री फिर्ता: 5,000
अन्तिम मौज्दात: 65,000	भाडा प्राप्त (Rent Received): 35,500	भाडा भित्र्याउने (Carriage Inward): 20,000
बाहिरी भाडा (Carriage Outward): 12,000	विकास पत्रको ब्याज: 28,000	लगानीबाट आय (Income from Inv): 27,000
कारखानाको खर्च (Factory Expenses): 21,000	कुल्ली र ज्यामी (Wages): 15,000	कमिसन र छुट प्राप्त: 3,000

समाधान (Solution):

सुरज इन्टरप्राइजेज
व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता
आर्थिक वर्ष २०७८ असार मसान्तको समाप्तिमा

डे. विवरण (Dr. Particulars)	रु. (Rs.)	क्रे. विवरण (Cr. Particulars)	रु. (Rs.)
Opening Stock (सुरु मौज्दात)	25,000	Sales (बिक्री) : 40,000 Less: Return (बिक्री फिर्ता) : (5,000)	35,000
Purchases (खरिद) : 50,000 Less: Return (खरिद फिर्ता) : (9,500)	40,500	Closing Stock (अन्तिम मौज्दात)	65,000
Coal & Water (कोइला र पानी)	4,500	Gross Loss c/d (कुल नोक्सान)	26,000
Carriage Inward (भाडा भित्र्याउने)	20,000
Factory Expenses (कारखानाको खर्च)	21,000
Wages (कुल्ली र ज्यामी)	15,000
Total	1,26,000	Total	1,26,000

Gross Loss b/d (कुल नोक्सान)	26,000	Rent Received (भाडा प्राप्त)	35,500
Salaries (तलब)	54,000	Interest on Development Bond (ब्याज)	28,000
Audit Fee (लेखापरीक्षण शुल्क)	11,000	Income from Investment (लगानीबाट आय)	27,000
Legal Fees (कानुनी दस्तुर)	4,000	Commission & Discount Received (प्राप्त कमिसन र छुट)	3,000
Carriage Outward (बाहिरी भाडा)	12,000	Net Loss (खुद नोक्सान – Capital मा घटाउने)	13,500
Total	1,07,000	Total	1,07,000

४. CDC अभ्यास: साङ्ख्यिकीय समाधान
(ख) वासलात तयार गर्नुहोस् [८ अङ्क]

Qns. I: लक्ष्मी गुँदपाक भण्डारको वासलात ८ अङ्क

प्रश्न (Question):

दिइएको विवरणबाट लक्ष्मी गुँदपाक भण्डारको २०७७ साल असार ३२ को वासलात तयार गर्नुहोस् :

खुद नोक्सान (Net Loss): 9,000	बैङ्क ऋण (Bank Loan): 11,000	बैङ्क ओभरड्राफ्ट (Bank Overdraft): 15,000
आसामी (Debtors): 13,000	साहु (Creditors): 7,000	पुँजी (Capital): 1,80,000
फर्निचर (Furniture): 50,000	भवन (Building): 90,000	भुक्तानी दिन बाँकी बिल (Bills Payable): 59,000
मेसिनरी (Machinery): 1,10,000	सुरक्षित कोष (Reserve Fund): 28,000	बैङ्क मौज्दात (Bank Balance): 28,000

समाधान (Solution):

लक्ष्मी गुँदपाक भण्डार
वासलात (Balance Sheet)
२०७७ साल असार ३२ को समाप्तिमा

पुँजी तथा दायित्व (Capital & Liab.)	रु. (Rs.)	सम्पत्तिहरू (Assets)	रु. (Rs.)
Capital (पुँजी) : 1,80,000 Less: Net Loss (खुद नोक्सान) : (9,000)	1,71,000	Machinery (मेसिनरी)	1,10,000
Reserve Fund (सुरक्षित कोष)	28,000	Building (भवन)	90,000
Bank Loan (बैङ्क ऋण)	11,000	Furniture (फर्निचर)	50,000
Bank Overdraft (बैङ्क ओभरड्राफ्ट)	15,000	Debtors (आसामी)	13,000
Creditors (साहु)	7,000	Bank Balance (बैङ्क मौज्दात)	28,000
Bills Payable (भुक्तानी दिन बाँकी बिल)	59,000
Total	2,91,000	Total	2,91,000

Qns. II: जय रियलस्टेट कम्पनीको वासलात ८ अङ्क

प्रश्न (Question):

तलका विवरणबाट जय रियलस्टेट कम्पनीको २०२२ डिसेम्बर ३१ को वासलात तयार गर्नुहोस् :

पुँजी (Capital): 5,00,000	मोटर कार: 7,25,000	व्यवसाय प्रेमिशेष/परिसर: 3,10,000
साहु (Creditors): 95,000	कार्यालय फर्निचर: 50,000	बैङ्क ऋण: 1,30,000
बन्धक राखी ऋण (Mortgage Loan): 2,00,000	अन्तिम मौज्दात: 23,000	पेस्की खर्च (Prepaid Exp): 40,000
सुरक्षित कोष (Reserve Fund): 89,000	जग्गा (Land): 70,000	पेस्की आम्दानी (Advance Income): 1,75,000
खुद नाफा (Net Profit): 77,000	भुक्तानी दिन बाँकी (Outstanding Expense): 7,000	कार्यालयमा नगद: 55,000

समाधान (Solution):

जय रियलस्टेट कम्पनी
वासलात (Balance Sheet)
२०२२ डिसेम्बर ३१ को समाप्तिमा

पुँजी तथा दायित्व (Capital & Liab.)	रु. (Rs.)	सम्पत्तिहरू (Assets)	रु. (Rs.)
Capital (पुँजी) : 5,00,000 Add: Net Profit (खुद नाफा) : 77,000	5,77,000	Premises (व्यवसाय परिसर)	3,10,000
Reserve Fund (सुरक्षित कोष)	89,000	Land (जग्गा)	70,000
Mortgage Loan (बन्धक राखी ऋण)	2,00,000	Motor Car (मोटर कार)	7,25,000
Bank Loan (बैङ्क ऋण)	1,30,000	Office Furniture (कार्यालय फर्निचर)	50,000
Creditors (साहु)	95,000	Closing Stock (अन्तिम मौज्दात)	23,000
Advance Income (पेस्की आम्दानी)	1,75,000	Prepaid Expenses (पेस्की खर्च)	40,000
Outstanding Expenses (भुक्तानी दिन बाँकी)	7,000	Cash in Hand (कार्यालयमा नगद)	55,000
Total	12,73,000	Total	12,73,000

Qns. III: राधा एन्ड कम्पनीको वासलात ८ अङ्क

प्रश्न (Question):

तलका विवरणबाट राधा एन्ड कम्पनीको आर्थिक वर्ष २०७८/७९ को अन्त्यको वासलात तयार गर्नुहोस् ।

पुँजी: 14,41,500	मेसिन: 80,400	बैङ्क मौज्दात: 1,29,395
खुद नाफा: 65,800	ऋण (Loan): 2,45,405	साहु (Creditors): 1,97,670
भवन: 17,50,200	आसामी (Debtors): 1,79,780	नगद मौज्दात: 41,450
अन्तिम मौज्दात: 6,87,900	पुँजी फिर्ता (Drawings): 34,100	सुरक्षित कोष: 2,38,900

अतिरिक्त जानकारी (Adjustments):
१. मेसिनमा ह्रासकट्टी (Depreciation on Machinery): Rs. 4,000

समाधान (Solution):

राधा एन्ड कम्पनी
वासलात (Balance Sheet)
आर्थिक वर्ष २०७८/७९ को समाप्तिमा

पुँजी तथा दायित्व (Capital & Liab.)	रु. (Rs.)	सम्पत्तिहरू (Assets)	रु. (Rs.)
Capital (पुँजी) : 14,41,500 Less: Drawings (पुँजी फिर्ता) : (34,100) Add: Net Profit (खुद नाफा) : 65,800	14,73,200	Building (भवन)	17,50,200
Reserve Fund (सुरक्षित कोष)	2,38,900	Machinery (मेसिन) : 80,400 Less: Depreciation (ह्रासकट्टी) : (4,000)	76,400
Loan (ऋण)	2,45,405	Closing Stock (अन्तिम मौज्दात)	6,87,900
Creditors (साहु)	1,97,670	Debtors (आसामी)	1,79,780
		Bank Balance (बैङ्क मौज्दात)	1,29,395
		Cash in Hand (नगद मौज्दात)	41,450
Total	21,55,175	Total	28,65,125

(नोट: प्रश्नमा दिइएको मूल सन्तुलन परीक्षणको तथ्याङ्क अनुसार दायित्व र सम्पत्तिको योगफल मिल्दैन। यो पाठ्यक्रमको छपाइ त्रुटि हो, यद्यपि वित्तीय मान्यता अनुसार सबै शीर्षकलाई सही ठाउँमा प्रविष्टि गरिएको छ।)

५. CDC अभ्यास: साङ्ख्यिकीय समाधान
(ग) व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता र वासलात तयार गर्नुहोस् [८ अङ्क]

Qns. III: राम ट्रेडरको अन्तिम खाता ८ अङ्क

प्रश्न (Question):

निम्नलिखित सन्तुलन परीक्षणका आधारमा राम ट्रेडरको आ.व. २०७५/७६ को व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता र वासलात तयार पार्नुहोस् ।

डेबिट खाताहरू (Debit Balances)	रकम (Rs.)	क्रेडिट खाताहरू (Credit Balances)	रकम (Rs.)
सुरु मौज्दात (Opening Stock)	10,000	बिक्री (Sales)	1,60,000
खरिद (Purchases)	1,00,000	ऋण (Loan)	25,000
आसामी (Debtors)	30,000	पुँजी (Capital)	70,000
ऋणमा ब्याज (Interest on Loan)	5,000	साहु (Creditors)	7,500
मेसिन (Machinery)	80,000	तिर्न बाँकी बिल (Bills Payable)	3,000
तलब (Salary)	25,000	कमिसन (Commission)	1,500
नगद मौज्दात (Cash Balance)	10,500
खराब ऋण (Bad Debt)	1,500
खरिदसम्बन्धी खर्च (Carriage on Purchase)	3,000
बिमा (Insurance)	2,000
जम्मा (Total)	2,67,000	जम्मा (Total)	2,67,000

अतिरिक्त जानकारी (Adjustments):
१. अन्तिम मौज्दात (Closing Stock): Rs. 40,000
२. मेसिनमा ह्रासकट्टी (Depreciation on Machinery): Rs. 8,000
३. अग्रिम कमिसन प्राप्त (Advance Commission Received): Rs. 500

समाधान (Solution):

राम ट्रेडर
व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता
आर्थिक वर्ष २०७५/७६ को समाप्तिमा

डे. विवरण (Dr. Particulars)	रु. (Rs.)	क्रे. विवरण (Cr. Particulars)	रु. (Rs.)
Opening Stock (सुरु मौज्दात)	10,000	Sales (बिक्री)	1,60,000
Purchases (खरिद)	1,00,000	Closing Stock (अन्तिम मौज्दात)	40,000
Carriage on Purchase (खरिदसम्बन्धी खर्च)	3,000
Gross Profit c/d (कुल नाफा)	87,000
Total	2,00,000	Total	2,00,000

Interest on Loan (ऋणमा ब्याज)	5,000	Gross Profit b/d (कुल नाफा)	87,000
Salary (तलब)	25,000	Commission Received : 1,500 Less: Advance (अग्रिम प्राप्त) : (500)	1,000
Bad Debt (खराब ऋण)	1,500
Insurance (बिमा)	2,000
Depreciation on Machine (ह्रासकट्टी)	8,000
Net Profit (खुद नाफा – Capital मा थप्ने)	46,500
Total	88,000	Total	88,000

राम ट्रेडर
वासलात (Balance Sheet)
२०७६ आषाढ मसान्तको समाप्तिमा

पुँजी तथा दायित्व (Capital & Liab.)	रु. (Rs.)	सम्पत्तिहरू (Assets)	रु. (Rs.)
Capital (पुँजी) : 70,000 Add: Net Profit (खुद नाफा) : 46,500	1,16,500	Machinery (मेसिन) : 80,000 Less: Depreciation (ह्रास) : (8,000)	72,000
Loan (ऋण)	25,000	Debtors (आसामी)	30,000
Creditors (साहु)	7,500	Closing Stock (अन्तिम मौज्दात)	40,000
Bills Payable (तिर्न बाँकी बिल)	3,000	Cash in Hand (नगद मौज्दात)	10,500
Advance Commission (अग्रिम कमिसन)	500
Total	1,52,500	Total	1,52,500

Qns. IV: बराल ट्रेडर काठमाडौँको अन्तिम खाता ८ अङ्क

प्रश्न (Question):

निम्नलिखित सन्तुलन परीक्षणका आधारमा बराल ट्रेडर काठमाडौँको आ.व. २०७६/७७ को व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता र वासलात तयार पार्नुहोस् ।

डेबिट खाताहरू (Debit Balances)	रकम (Rs.)	क्रेडिट खाताहरू (Credit Balances)	रकम (Rs.)
सुरु मौज्दात (Opening Stock)	70,000	पूँजी (Capital)	1,00,000
खरिद (Purchases)	2,30,000	बिक्री (Sales)	3,87,500
आसामी (Debtors)	17,000	ऋण (Loan)	50,000
अग्रिम भुक्तानी खर्च (Prepaid Exp)	2,00,000	साहु (Creditors)	17,500
मेसिनरी उपकरण (Machinery)	55,000	छुट प्राप्त (Discount Received)	4,000
ज्याला (Wages)	35,000	लगानीमा ब्याज (Interest on Inv)	2,500
बैङ्क मौज्दात (Bank Balance)	20,500
फर्निचर (Furniture)	30,000
तलब (Salary)	50,000
घरभाडा (Rent)	12,000
लगानी (Investment)	40,000
जम्मा (Total)	5,61,500	जम्मा (Total)	5,61,500

अतिरिक्त जानकारी (Adjustments):
१. अन्तिम मौज्दात (Closing Stock): Rs. 65,000
२. तिर्न बाँकी घरभाडा (Outstanding Rent): Rs. 5,000
३. प्राप्त हुन बाँकी लगानीको ब्याज (Accrued Interest): Rs. 1,500

समाधान (Solution):

बराल ट्रेडर, काठमाडौँ
व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता
आर्थिक वर्ष २०७६/७७ को समाप्तिमा

डे. विवरण (Dr. Particulars)	रु. (Rs.)	क्रे. विवरण (Cr. Particulars)	रु. (Rs.)
Opening Stock (सुरु मौज्दात)	70,000	Sales (बिक्री)	3,87,500
Purchases (खरिद)	2,30,000	Closing Stock (अन्तिम मौज्दात)	65,000
Wages (ज्याला)	35,000
Gross Profit c/d (कुल नाफा)	1,17,500
Total	4,52,500	Total	4,52,500

Salaries (तलब)	50,000	Gross Profit b/d (कुल नाफा)	1,17,500
Rent (घरभाडा) : 12,000 Add: Outstanding (तिर्न बाँकी) : 5,000	17,000	Discount Received (छुट प्राप्त)	4,000
		Interest on Investment : 2,500 Add: Accrued (प्राप्त हुन बाँकी) : 1,500	4,000
Net Profit (खुद नाफा – Capital मा थप्ने)	58,500
Total	1,25,500	Total	1,25,500

बराल ट्रेडर, काठमाडौँ
वासलात (Balance Sheet)
आषाढ मसान्त २०७७ को समाप्तिमा

पुँजी तथा दायित्व (Capital & Liab.)	रु. (Rs.)	सम्पत्तिहरू (Assets)	रु. (Rs.)
Capital (पुँजी) : 1,00,000 Add: Net Profit (खुद नाफा) : 58,500	1,58,500	Machinery (मेसिनरी उपकरण)	55,000
Loan (ऋण)	50,000	Furniture (फर्निचर)	30,000
Creditors (साहु)	17,500	Investment (लगानी)	40,000
Outstanding Rent (तिर्न बाँकी घरभाडा)	5,000	Closing Stock (अन्तिम मौज्दात)	65,000
		Debtors (आसामी)	17,000
		Accrued Interest (प्राप्त हुन बाँकी ब्याज)	1,500
		Prepaid Expenses (अग्रिम भुक्तानी खर्च)	2,000
		Bank Balance (बैङ्क मौज्दात)	20,500
Total	2,31,000	Total	2,31,000

Qns. V: सीता डेरी भरतपुरको अन्तिम खाता ८ अङ्क

प्रश्न (Question):

निम्नलिखित सन्तुलन परीक्षणका आधारमा सीता डेरी भरपुरको आ.व. २०७६/७७ को व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता र वासलात तयार पार्नुहोस् ।

डेबिट खाताहरू (Debit Balances)	रकम (Rs.)	क्रेडिट खाताहरू (Credit Balances)	रकम (Rs.)
भवन (Building)	3,50,000	पुँजी (Capital)	3,50,000
मेसिन (Machinery)	2,30,000	बिक्री (Sales)	10,21,500
खरिद (Purchases)	6,00,000	बैङ्क ऋण (Bank Loan)	1,50,000
बिक्री फिर्ता (Sales Return)	25,000	तिर्न बाँकी बिल (Bills Payable)	75,000
आसामी (Debtors)	1,05,000	खरिद फिर्ता (Purchase Return)	40,000
खरिदसम्बन्धी खर्च (Carriage on Purch)	15,000	घरभाडा प्राप्त (Rent Received)	34,000
नगद तथा बैङ्क मौज्दात (Cash & Bank)	80,500
प्रशासनिक खर्च (Office Expenses)	15,000
कर्मचारीको तलब (Salary)	1,50,000
अन्तिम मौज्दात (Closing Stock – TB भित्र)	90,000
छुट दिएको (Discount Allowed)	10,000
जम्मा (Total)	16,70,500	जम्मा (Total)	16,70,500

अतिरिक्त जानकारी (Adjustments):
१. तिर्न बाँकी तलब (Outstanding Salary): Rs. 25,000
२. मेसिन र भवनमा ह्रासकट्टी (Depreciation on Machinery & Building): @ 10%
३. अग्रिम घरभाडा प्राप्ति (Advance Rent Received): Rs. 5,000

समाधान (Solution):

सीता डेरी, भरतपुर
व्यापार तथा नाफा नोक्सान खाता
आर्थिक वर्ष २०७६/७७ को समाप्तिमा

डे. विवरण (Dr. Particulars)	रु. (Rs.)	क्रे. विवरण (Cr. Particulars)	रु. (Rs.)
Purchases (खरिद) : 6,00,000 Less: Return (खरिद फिर्ता) : (40,000)	5,60,000	Sales (बिक्री) : 10,21,500 Less: Return (बिक्री फिर्ता) : (25,000)	9,96,500
Carriage on Purchases (खरिदसम्बन्धी खर्च)	15,000
Gross Profit c/d (कुल नाफा)	4,21,500
Total	9,96,500	Total	9,96,500

Salaries (तलब) : 1,50,000 Add: Outstanding (तिर्न बाँकी) : 25,000	1,75,000	Gross Profit b/d (कुल नाफा)	4,21,500
Office Expenses (प्रशासनिक खर्च)	15,000	Rent Received (घरभाडा प्राप्त) : 34,000 Less: Advance (अग्रिम प्राप्ति) : (5,000)	29,000
Discount Allowed (छुट दिएको)	10,000
Depreciation on Building (भवन ह्रासकट्टी १०%)	35,000
Depreciation on Machinery (मेसिन ह्रासकट्टी १०%)	23,000
Net Profit (खुद नाफा – Capital मा थप्ने)	1,92,500
Total	4,50,500	Total	4,50,500

सीता डेरी, भरतपुर
वासलात (Balance Sheet)
आषाढ मसान्त २०७७ को समाप्तिमा

पुँजी तथा दायित्व (Capital & Liab.)	रु. (Rs.)	सम्पत्तिहरू (Assets)	रु. (Rs.)
Capital (पुँजी) : 3,50,000 Add: Net Profit (खुद नाफा) : 1,92,500	5,42,500	Building (भवन) : 3,50,000 Less: Depreciation (ह्रासकट्टी) : (35,000)	3,15,000
Bank Loan (बैङ्क ऋण)	1,50,000	Machinery (मेसिन) : 2,30,000 Less: Depreciation (ह्रासकट्टी) : (23,000)	2,07,000
Bills Payable (तिर्न बाँकी बिल)	75,000	Debtors (आसामी)	1,05,000
Outstanding Salary (तिर्न बाँकी तलब)	25,000	Closing Stock (अन्तिम मौज्दात – TB बाट)	90,000
Advance Rent Received (अग्रिम घरभाडा प्राप्त)	5,000	Cash & Bank Balance (नगद तथा बैङ्क)	80,500
Total	7,97,500	Total	7,97,500

६. थप महत्त्वपूर्ण अभ्यासहरू (Additional Questions)

१. चालु सम्पत्तिको कुनै दुईको नाम लेख्नुहोस् ।

उत्तर: चालु सम्पत्तिअन्तर्गत (1) अन्तिम मौज्दात (Closing Stock) र (2) आसामी (Debtors) पर्दछन्।

२. चालु दायित्वको कुनै दुईको नाम लेख्नुहोस् ।

उत्तर: चालु दायित्वअन्तर्गत (1) बैङ्क अधिकर्षण (Bank Overdraft) र (2) साहुहरू (Creditors) पर्दछन्।

३. खुद नाफा कसरी पत्ता लगाइन्छ ?

उत्तर: कुल नाफामा अप्रत्यक्ष आम्दानीहरू जोडी कुल अप्रत्यक्ष खर्चहरू घटाएपछि खुद नाफा (Net Profit) पत्ता लाग्छ।

४. वासलात तयार गर्नुभन्दा अगाडि कुन खाता तयार गरिन्छ ?

उत्तर: वासलात तयार गर्नुभन्दा अगाडि नाफा नोक्सान खाता तयार गरिन्छ।

५. अन्तिम खाता कहिले तयार गरिन्छ ?

उत्तर: अन्तिम खाता प्रत्येक आर्थिक वर्षको अन्त्यमा तयार गरिन्छ।

६. अप्रत्यक्ष खर्चका कुनै दुईओटा उदाहरण लेख्नुहोस् ।

उत्तर: कर्मचारीको तलब (Salary) र विज्ञापन खर्च (Advertisement) अप्रत्यक्ष खर्चका उदाहरण हुन्।

७. बैंक ओभरड्राफ्टलाई वासलातको कुन भागमा प्रविष्टि गरिन्छ ?

उत्तर: बैंक ओभरड्राफ्टलाई वासलातको पुँजी तथा दायित्व पक्षमा चालु दायित्व शीर्षकअन्तर्गत प्रविष्टि गरिन्छ।

८. खुद नाफालाई वासलातमा कसरी समायोजन गरिन्छ ?

उत्तर: वासलातमा खुद नाफालाई पुँजी तथा दायित्व पक्षको पुँजी (Capital) शीर्षकमा जोडिन्छ।

९. पूँजी फिर्ता (Drawing) लाई वासलातमा कसरी समायोजन गरिन्छ ?

उत्तर: वासलातमा पुँजी फिर्तालाई पुँजी (Capital) रकमबाट घटाइन्छ।

१०. कुनै दुईओटा उत्पादन खर्चका नाम लेख्नुहोस् ।

उत्तर: उत्पादन खर्चअन्तर्गत ज्याला (Wages) र भित्री ढुवानी (Carriage Inward) पर्दछन्।

११. अदृश्य सम्पत्तिहरू भन्नाले कुन कुन सम्पत्तिहरूलाई बुझाउँछ ?

उत्तर: भौतिक रूप नभएका तर आर्थिक मूल्य हुने सम्पत्तिलाई अदृश्य सम्पत्ति भनिन्छ, जस्तै: ख्याति (Goodwill) र प्रतिलिपि अधिकार (Copyright)।

१२. नगद मौज्दात भनेको के हो ?

उत्तर: व्यवसायको ढुकुटीमा उपलब्ध रहेको तरल नगद रकमलाई नगद मौज्दात भनिन्छ।

१३. तिर्नुपर्ने खर्च (Outstanding Expense) भनेको के हो ?

उत्तर: व्यवसायले सेवा वा फाइदा लिइसकेको तर भुक्तानी गर्न बाँकी रहेको रकमलाई तिर्नुपर्ने खर्च भनिन्छ (जस्तै: तिर्न बाँकी तलब)।

१४. प्रत्यक्ष खर्चमा समावेश हुने कुनै दुईओटा बुँदा लेख्नुहोस् ।

उत्तर: प्रत्यक्ष खर्चअन्तर्गत कारखानाको खर्च (Factory Expenses) र ज्याला (Wages) पर्दछन्।

१५. दायित्व भनेको के हो ?

उत्तर: व्यवसायले भविष्यमा बाह्य व्यक्ति वा संस्थाहरूलाई भुक्तानी गर्नुपर्ने कुल ऋण तथा तिर्न बाँकी रकमलाई दायित्व भनिन्छ।

१६. कुल नाफा भनेको के हो ?

उत्तर: खुद बिक्री रकमबाट बेचेको सामानको उत्पादन लागत (Cost of Goods Sold) घटाउँदा बाँकी रहने रकमलाई कुल नाफा भनिन्छ।

१७. ख्याति (Goodwill) कस्तो खालको सम्पत्ति हो ?

उत्तर: ख्याति व्यवसायको प्रतिष्ठासँग जोडिएको एउटा अदृश्य (Intangible) सम्पत्ति हो।

१८. खुद नाफा वा खुद नोक्सानलाई वासलातमा कसरी समायोजन गरिन्छ ?

उत्तर: खुद नाफालाई पुँजीमा जोडिन्छ भने खुद नोक्सानलाई पुँजीबाट घटाइन्छ।

१९. वर्षको अन्त्यमा भुक्तान गर्न बाँकी तलब खर्चलाई अन्तिम खातामा कसरी अभिलेख गरिन्छ ?

उत्तर: नाफा नोक्सान खाताको डेबिटतर्फ तलब खर्चमा जोडिन्छ र वासलातको दायित्व पक्षमा चालु दायित्वको रूपमा छुट्टै देखाइन्छ।

७. विशेष सहयोगी अभ्यासहरू
(Practical Board Exam Solutions)

Q.1: सेड्रिना ट्रेडर्सको अन्तिम खाता ८ अङ्क

प्रश्न १ (Question 1):

सेड्रिना ट्रेडर्सको २०८० चैत ३१ गतेको बही खाता मौज्दातहरू दिइएका छन्ः (Consider the following ledger balance of Sedrina Traders as on 31st Chaitra 2080.)

डेबिट मौज्दात (Debit Balances)	रकम (Rs.)	क्रेडिट मौज्दात (Credit Balances)	रकम (Rs.)
Opening stock (सुरु मौज्दात)	64,000	Sales (विक्री)	460,000
Purchases (खरिद)	290,000	Capital (पूँजी)	80,000
Freight (भाडा)	10,000	Creditors (साहुहरू)	38,000
Prepaid salaries (अग्रिम तलव)	60,000	Purchase return (खरिद फिर्ता)	5,000
Printing and stationery (छपाइ तथा मसलन्द)	2,000	Commission received (कमिसन प्राप्त)	2,000
Wages (ज्याला)	30,000
Sales return (विक्री फिर्ता)	6,000
Debtors (आसामीहरू)	44,000
Cash in hand (नगद मौज्दात)	22,000
Building (भवन)	40,000
Office rent (कार्यालय भाडा)	8,000
Selling expenses (विक्री खर्च)	9,000
जम्मा (Total)	585,000	जम्मा (Total)	585,000

अतिरिक्त जानकारी (Additional information):
i. भुक्तानी गर्न बाँकी कार्यालय भाडा (Outstanding office rent) Rs. 2,000.
ii. अग्रिम तलबलाई खर्च लेखियो (Prepaid salaries expired) Rs. 56,000.
iii. अन्तिम मौज्दात (Closing stock) Rs. 70,000.

समाधान (Solution):

सेड्रिना ट्रेडर्स
व्यापार खाता (Trading Account)
आ.व. २०८० चैत्र ३१ गते समाप्त वर्षको लागि

डे. विवरण (Dr. Particulars)	रु. (Rs.)	क्रे. विवरण (Cr. Particulars)	रु. (Rs.)
Opening Stock (सुरु मौज्दात)	64,000	Sales (बिक्री) : 460,000 Less: Return (बिक्री फिर्ता) : (6,000)	454,000
Purchases (खरिद) : 290,000 Less: Return (खरिद फिर्ता) : (5,000)	285,000	Closing Stock (अन्तिम मौज्दात)	70,000
Wages (ज्याला)	30,000
Freight (भाडा)	10,000
Gross Profit c/d (कुल नाफा)	135,000
Total	524,000	Total	524,000

सेड्रिना ट्रेडर्स
नाफानोक्सान खाता (Profit & Loss Account)
आ.व. २०८० चैत्र ३१ गते समाप्त वर्षको लागि

डे. विवरण (Dr. Particulars)	रु. (Rs.)	क्रे. विवरण (Cr. Particulars)	रु. (Rs.)
Salaries (तलब खर्च – अग्रिमबाट खर्च लेखाएको)	56,000	Gross Profit b/d (कुल नाफा)	135,000
Printing & Stationery (छपाइ तथा मसलन्द)	2,000	Commission received (कमिसन प्राप्त)	2,000
Office Rent (कार्यालय भाडा) : 8,000 Add: Outstanding (भुक्तानी गर्न बाँकी) : 2,000	10,000
Selling expenses (बिक्री खर्च)	9,000
Net Profit (खुद नाफा – Capital मा थप्ने)	60,000
Total	137,000	Total	137,000

सेड्रिना ट्रेडर्स
वासलात (Balance Sheet)
२०८० चैत्र ३१ गतेको दिन

पुँजी तथा दायित्व (Capital & Liab.)	रु. (Rs.)	सम्पत्तिहरू (Assets)	रु. (Rs.)
Capital (पुँजी) : 80,000 Add: Net Profit (खुद नाफा) : 60,000	140,000	Building (भवन)	40,000
Outstanding office rent (तिर्न बाँकी कार्यालय भाडा)	2,000	Prepaid Salaries (अग्रिम तलब बाँकी) (60k – 56k)	4,000
Creditors (साहुहरू)	38,000	Debtors (आसामी)	44,000
		Closing Stock (अन्तिम मौज्दात)	70,000
		Cash in Hand (नगद मौज्दात)	22,000
Total	180,000	Total	180,000

Q.2: अनन्य व्यापारीको अन्तिम खाता ८ अङ्क

प्रश्न २ (Question 2):

एउटा व्यापारीको गत वर्षको सन्तुलन परीक्षण निम्नअनुसार छन्ः (Trial balance of a trader as on last year is as under:)

डेबिट (Debit)	रकम (Rs.)	क्रेडिट (Credit)	रकम (Rs.)
Machinery (मेसिनरी)	80,000	Capital (पूँजी)	180,000
Debtors (आसामीहरू)	80,000	Sales (विक्री)	455,000
Furniture (फर्निचर)	40,000	Creditors (साहुहरू)	64,000
Cash (नगद)	130,000	Return (खरिद फिर्ता)	8,000
Opening stock (सुरु मौज्दात)	40,000	Commission (कमिसन प्राप्त)	8,000
Purchase (खरिद)	320,000	Loan (ऋण)	48,000
Wages (ज्याला)	16,000
Salary (तलव)	24,000
Return (बिक्री फिर्ता)	3,000
Carriage (ढुवानी)	5,000
Commission (कमिसन भुक्तानी)	1,000
Rent (भाडा)	24,000
Total	763,000	Total	763,000

अतिरिक्त जानकारी (Additional information):
i. फर्निचर तथा मेसिनरीमा 5% का दरले मूल्यह्रास कट्टा (5% depreciation on furniture & machinery.)
ii. भुक्तानी गर्न बाँकी भाडा (Outstanding rent) Rs. 5,000.
iii. अन्तिम मौज्दात (Closing stock) Rs. 120,000.

समाधान (Solution):

व्यापार खाता (Trading Account)
आर्थिक वर्षको समाप्तिमा

डे. विवरण (Dr. Particulars)	रु. (Rs.)	क्रे. विवरण (Cr. Particulars)	रु. (Rs.)
Opening Stock (सुरु मौज्दात)	40,000	Sales (विक्री) : 455,000 Less: Return (विक्री फिर्ता) : (3,000)	452,000
Purchase (खरिद) : 320,000 Less: Return (खरिद फिर्ता) : (8,000)	312,000	Closing Stock (अन्तिम मौज्दात)	120,000
Carriage (ढुवानी)	5,000
Wages (ज्याला)	16,000
Gross Profit c/d (कुल नाफा)	199,000
Total	572,000	Total	572,000

नाफानोक्सान खाता (Profit & Loss Account)
आर्थिक वर्षको समाप्तिमा

डे. विवरण (Dr. Particulars)	रु. (Rs.)	क्रे. विवरण (Cr. Particulars)	रु. (Rs.)
Dep. on Furniture (फर्निचरमा मूल्यह्रास ५%)	2,000	Gross Profit b/d (कुल नाफा)	199,000
Dep. on Machinery (मेसिनरीमा मूल्यह्रास ५%)	4,000	Commission received (कमिसन प्राप्त)	8,000
Salary (तलव)	24,000
Rent (भाडा) : 24,000 Add: Outstanding (भुक्तानी गर्न बाँकी) : 5,000	29,000
Commission (कमिसन भुक्तानी)	1,000
Net Profit (खुद नाफा – Capital मा थप्ने)	147,000
Total	207,000	Total	207,000

वासलात (Balance Sheet)
आर्थिक वर्षको अन्तिम दिन

पुँजी तथा दायित्व (Capital & Liab.)	रु. (Rs.)	सम्पत्तिहरू (Assets)	रु. (Rs.)
Capital (पुँजी) : 180,000 Add: Net Profit (खुद नाफा) : 147,000	327,000	Machinery (मेसिनरी) : 80,000 Less: Dep (मूल्यह्रास ५%) : (4,000)	76,000
Creditors (साहुहरू)	64,000	Furniture (फर्निचर) : 40,000 Less: Dep (मूल्यह्रास ५%) : (2,000)	38,000
Outstanding Rent (भुक्तानी गर्न बाँकी भाडा)	5,000	Debtors (आसामीहरू)	80,000
Loan (ऋण)	48,000	Cash (नगद)	130,000
		Closing Stock (अन्तिम मौज्दात)	120,000
Total	444,000	Total	444,000

Q.3: बी ट्रेडर्सको अन्तिम खाता ८ अङ्क

प्रश्न ३ (Question 3):

बी ट्रेडर्सको सन्तुलन परीक्षण निम्नअनुसार छन् (The following is the trial balance of B Traders as on 31st Chaitra 2080):

डेबिट (Debit)	रकम (Rs.)	क्रेडिट (Credit)	रकम (Rs.)
Opening stock (सुरु मौज्दात)	120,000	Bills payable (तिर्न बाँकी विल्स)	10,000
Purchase (खरिद)	215,000	Capital (पूँजी)	200,000
Prepaid salary (अग्रिम तलव)	122,000	Creditors (साहुहरू)	40,000
Cash & bank (नगद तथा बैंक)	31,000	Return outward (खरिद फिर्ता)	10,000
Carriage inwards (भित्री ढुवानी)	10,000	Rent received (भाडा प्राप्त)	10,000
Return inward (बिक्री फिर्ता)	10,000	Sales (विक्री)	410,000
Debtors (आसामीहरू)	50,000	10% bank loan (१०% बैंक ऋण)	70,000
Discount (छुट)	3,000
Drawing (पूँजी फिर्ता)	4,000
Furniture (फर्निचर)	100,000
General expenses (साधारण खर्च)	15,000
Goodwill (ख्याति)	20,000
Wages (ज्याला)	50,000
Total	750,000	Total	750,000

अतिरिक्त जानकारी (Additional information):
i. अन्तिम मौज्दात (Closing stock) Rs. 50,000
ii. भुक्तानी गर्न बाँकी ज्याला (Outstanding wages) Rs. 30,000
iii. अग्रिम तलबलाई खर्च लेखियो (Prepaid salary expired) Rs. 110,000
iv. फर्निचरमा मूल्यह्रास (Depreciation on furniture) @ 10%

समाधान (Solution):

बी ट्रेडर्स
व्यापार खाता (Trading Account)
आ.व. २०८० चैत्र ३१ गते मसान्तसम्म

डे. विवरण (Dr. Particulars)	रु. (Rs.)	क्रे. विवरण (Cr. Particulars)	रु. (Rs.)
Opening Stock (सुरु मौज्दात)	120,000	Sales (बिक्री) : 410,000 Less: Return (बिक्री फिर्ता) : (10,000)	400,000
Purchases (खरिद) : 215,000 Less: Return (खरिद फिर्ता) : (10,000)	205,000	Closing Stock (अन्तिम मौज्दात)	50,000
Carriage Inwards (भित्री ढुवानी)	10,000
Wages (ज्याला) : 50,000 Add: Outstanding (भुक्तानी गर्न बाँकी) : 30,000	80,000
Gross Profit c/d (कुल नाफा)	35,000
Total	450,000	Total	450,000

बी ट्रेडर्स
नाफानोक्सान खाता (Profit & Loss Account)
आ.व. २०८० चैत्र ३१ गते मसान्तसम्म

डे. विवरण (Dr. Particulars)	रु. (Rs.)	क्रे. विवरण (Cr. Particulars)	रु. (Rs.)
Salaries (तलब खर्च – अग्रिमबाट खर्च लेखाएको)	110,000	Gross Profit b/d (कुल नाफा)	35,000
Discount (छुट)	3,000	Rent received (भाडा प्राप्त)	10,000
General expenses (साधारण खर्च)	15,000	Net Loss (खुद घाटा – Capital बाट घटाउने)	100,000
Dep. on Furniture (फर्निचरमा मूल्यह्रास १०%)	10,000
Interest on Bank Loan (ऋणमा ब्याज) (Hidden Adj: 70,000 x 10%)	7,000
Total	145,000	Total	145,000

बी ट्रेडर्स
वासलात (Balance Sheet)
आ.व. २०८० चैत्र ३१ गते मसान्तसम्म

पुँजी तथा दायित्व (Capital & Liab.)	रु. (Rs.)	सम्पत्तिहरू (Assets)	रु. (Rs.)
Capital (पुँजी) : 200,000 Less: Net Loss (खुद घाटा) : (100,000) Less: Drawing (आरण) : (4,000)	96,000	Furniture (फर्निचर) : 100,000 Less: Dep (मूल्यह्रास) : (10,000)	90,000
Creditors (साहुहरू)	40,000	Goodwill (ख्याति)	20,000
Outstanding Int. on Loan (तिर्न बाँकी ब्याज)	7,000	Prepaid salary (अग्रिम तलब बाँकी) (122k – 110k)	12,000
Outstanding wages (तिर्न बाँकी ज्याला)	30,000	Debtors (आसामीहरू)	50,000
Bills payable (तिर्न बाँकी बिल)	10,000	Cash & Bank Balance (नगद तथा बैंक)	31,000
10% bank loan (१०% बैंक ऋण)	70,000	Closing Stock (अन्तिम मौज्दात)	50,000
Total	253,000	Total	253,000