एकाइ ५: भूगोल र सामाजिक जीवन (Bhugol ra Samajik Jivan)
पाठ १: नेपालका प्रशासनिक प्रदेश (Nepalka Prashasanik Pradesh)
यस पाठमा हामी नेपालका प्रशासनिक प्रदेश (Nepalka Prashasanik Pradesh) हरूको भौगोलिक, सामाजिक, र सांस्कृतिक विशेषताहरूबारे विस्तृत रूपमा अध्ययन गर्नेछौँ। सङ्घीयतामा गएपछि नेपाललाई सात प्रदेशमा विभाजन गरिएको छ, र प्रत्येक प्रदेशको आफ्नै पहिचान र सम्भावना रहेको छ।
अभ्यास
तलका प्रश्नका उत्तर दिनुहोस् :
(क) अपि हिमाल कुन प्रदेशमा पर्छ?
उत्तर: अपि हिमाल सुदूरपश्चिम प्रदेशको दार्चुला जिल्लामा पर्दछ। यो हिमाल सुदूरपश्चिम प्रदेशको एक प्रमुख पर्यटकीय र भौगोलिक पहिचान हो।
(ख) गण्डकी प्रदेशको सबैभन्दा होचो भूमि कुन हो?
उत्तर: गण्डकी प्रदेशको सबैभन्दा होचो भू-भाग नवलपुर जिल्लाको त्रिवेणीसुस्ता हो। यो क्षेत्र प्रदेशको दक्षिणी सिमानामा अवस्थित छ र यसको उचाइ समुद्री सतहबाट करिब ७० मिटर मात्र छ।
(ग) कोशी प्रदेश र मधेश प्रदेशबिचको भौगोलिक विशेषताहरू बिचको समानता र भिन्नता उल्लेख गर्नुहोस्।
उत्तर: कोशी प्रदेश र मधेश प्रदेश नेपालका छिमेकी प्रदेशहरू भए तापनि यिनीहरूका भौगोलिक विशेषताहरूमा केही समानता र भिन्नताहरू पाइन्छन्, जुन तल प्रस्तुत गरिएको छ:
- समानताहरू:
- दुवै प्रदेशको दक्षिणी भागमा तराईको समथर भूमि पर्दछ, जुन कृषि उत्पादनका लागि अत्यन्त उर्वर मानिन्छ।
- दुवै प्रदेशमा मनसुनी हावापानीको प्रभावले गर्दा ग्रीष्म ऋतुमा पर्याप्त वर्षा हुन्छ र यहाँ उष्ण सदावहार जङ्गल (Tropical Evergreen Forest) पाइन्छ।
- भिन्नताहरू:
- कोशी प्रदेशले हिमाल, पहाड र तराई गरी तीनवटै भौगोलिक क्षेत्र ओगटेको छ, तर मधेश प्रदेश पूर्ण रूपमा तराई क्षेत्रमा मात्र अवस्थित छ।
- विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथा लगायत कञ्चनजङ्घा, मकालु जस्ता अग्ला हिमालहरू कोशी प्रदेशमा पर्दछन् भने मधेश प्रदेशमा कुनै पनि हिमाली भू-भाग छैन।
- कोशी प्रदेश जलस्रोतमा अत्यन्त धनी छ जहाँ सप्तकोशी र यसका सहायक नदीहरू बग्दछन्, जबकि मधेश प्रदेशमा ठूला नदीहरूको स्रोत छैन, तर कमला, बागमती जस्ता नदीहरू यस प्रदेश भएर बग्दछन्।
(घ) कर्णाली प्रदेशको सभ्यता नदीको सभ्यतासँग जोडिएको छ, पुष्टि गर्नुहोस्।
उत्तर: विश्वका अधिकांश महान् मानव सभ्यताहरू नदी किनारबाटै विकसित भएका छन्, जस्तै- इजिप्टको नाइल नदीको सभ्यता वा भारतीय उपमहाद्वीपको सिन्धु नदीको सभ्यता। यही परिप्रेक्ष्यमा, कर्णाली प्रदेशको सभ्यता पनि कर्णाली नदीसँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ।
प्राचीनकालमा कर्णाली नदीको किनारमा शक्तिशाली खस साम्राज्य (Khasa Kingdom) को उदय भयो, जसले कला, संस्कृति, र भाषाको विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्यायो। हालको नेपाली भाषाको उत्पत्ति सिञ्जा उपत्यकाबाट भएको मानिन्छ, जुन यही सभ्यताको केन्द्र थियो। यहाँका मानिसहरूको जीवनशैली, कृषि प्रणाली, र सांस्कृतिक परम्पराहरू कर्णाली नदीकै पानी र यसले सिञ्चित भूमिमा आश्रित रहँदै आएको छ। यसरी, कर्णाली नदी केवल पानीको स्रोत मात्र नभई यस क्षेत्रको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र सामाजिक जीवनको आधारशिला हो। त्यसैले, कर्णाली प्रदेशको सभ्यतालाई नदीको सभ्यता भन्नु सान्दर्भिक हुन्छ।
अर्को पाठ:
यो पनि पढ्नुहोस्
कुनै प्रश्न वा सुझाव छ भने, हामीलाई सम्पर्क गर्नुहोस्।
Contact Us