पाठ ७: उत्तर अमेरिका महादेश (Uttar America Mahadesh)

१. उत्तर अमेरिकाका विकसित राष्ट्र र नेपालबीच आर्थिक-सामाजिक अवस्थाको तुलना गर्नुहोस्।

उत्तर: उत्तर अमेरिका महादेश (Uttar America Mahadesh) का विकसित राष्ट्रहरू (मुख्यतः क्यानडा र संयुक्त राज्य अमेरिका) र नेपालबीचको आर्थिक-सामाजिक अवस्थामा ठुलो भिन्नता पाइन्छ, जसलाई निम्नअनुसार तुलना गर्न सकिन्छ:

• आर्थिक अवस्था: उत्तर अमेरिकाका राष्ट्रहरू विश्वका प्रमुख आर्थिक शक्ति हुन्। त्यहाँ अत्याधुनिक पूर्वाधार, उन्नत कृषि प्रणाली, विशाल उद्योगधन्दा र प्रविधिमा आधारित अर्थतन्त्र छ। प्रतिव्यक्ति आय अत्यन्तै उच्च छ र स्रोत-साधनको अधिकतम परिचालन भएको छ। तर, नेपाल एक विकासोन्मुख राष्ट्र हो जहाँ पूर्वाधार विकासको क्रममा छ, अर्थतन्त्र कृषि र विप्रेषणमा निर्भर छ, र प्रतिव्यक्ति आय न्यून रहेको छ।
• सामाजिक अवस्था: उत्तर अमेरिकामा उच्च स्तरको जीवनशैली, गुणस्तरीय शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा र सामाजिक सुरक्षाको प्रत्याभूति छ। मानिसहरू आफ्नो अधिकारप्रति सचेत छन् र साप्ताहिक बिदाहरूमा मनोरञ्जन, पारिवारिक जमघट र भ्रमणमा बिताउँछन्। नेपालमा भने सामाजिक विकास र शिक्षाको अवस्था सुधारोन्मुख छ। सामाजिक विकृति र विसङ्गतिहरू क्रमशः न्यूनीकरण हुँदै गए पनि गरिबी र बेरोजगारी जस्ता समस्याहरू विद्यमान छन्।

२. अमेरिकाको क्यालिफोर्निया क्षेत्रमा हिउँदमा र दक्षिण-पूर्वी क्षेत्रमा ग्रीष्ममा पानी पर्छ। एउटै देशमा पनि यस्तो भिन्नता किन भएको होला? कारण दिनुहोस्।

उत्तर: एउटै देश भए तापनि अमेरिकाको विशाल भौगोलिक विस्तार र अवस्थितिका कारण हावापानीमा विविधता पाइन्छ। फरक-फरक समयमा वर्षा हुनुका मुख्य कारणहरू निम्न छन्:

• दक्षिण-पूर्वी क्षेत्र: यो क्षेत्र समशीतोष्ण मौसमी हावापानीको प्रभावमा पर्दछ। यहाँ ग्रीष्मकालमा सामुद्रिक मनसुन सक्रिय हुने भएकाले गर्मीयाममा बढी वर्षा हुन्छ।
• क्यालिफोर्निया क्षेत्र: यो क्षेत्र भूमध्यसागरीय हावापानीको प्रभाव क्षेत्रमा पर्दछ। यस प्रकारको हावापानीमा हिउँदमा समुद्री सतहबाट बहने पश्चिमी वायु (Westerlies) को प्रभावले वर्षा गराउँछ भने ग्रीष्मयाम सुख्खा रहन्छ।

३. मानौं तपाईं उत्तर अमेरिकाको उत्तरी क्यानडाको बासिन्दा हुनुहुन्छ। तपाईंले गर्ने आर्थिक क्रियाकलाप के-के हुन्छन्? सामाजिक रहनसहन र त्यहाँको वनस्पति कस्तो हुन्छ? विवरण प्रस्तुत गर्नुहोस्।

उत्तर: यदि म उत्तर अमेरिका महादेश (Uttar America Mahadesh) को उत्तरी क्यानडाको बासिन्दा हुँदो हुँ त, त्यो क्षेत्र ध्रुवीय शीत प्रदेशमा पर्ने हुनाले मेरो जीवनशैली र आर्थिक क्रियाकलाप त्यहाँको कठोर मौसम अनुकूल हुन्थ्यो।

• आर्थिक क्रियाकलाप: मेरो मुख्य आर्थिक क्रियाकलाप जनावरहरूको शिकार गर्नु र माछा मार्नु हुने थियो। विशेषगरी हिउँभालु, सिल माछा, रेनडियर र क्यारिबु जस्ता जनावरहरूको शिकार गरी त्यसबाट मासु, छाला र बोसो प्राप्त गर्ने काममा संलग्न हुन्थेँ।
• सामाजिक रहनसहन: मेरो जीवन फिरन्ते किसिमको हुन्थ्यो। म शिकारको खोजीमा एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा घुमिरहन्थेँ र हिउँले बनेको अस्थायी घर ‘इग्लु’ मा बस्थेँ। मेरो सामाजिक जीवन परम्परागत र प्रकृतिमा आधारित हुन्थ्यो।
• वनस्पति: यस क्षेत्रमा अत्यन्तै चिसो हुने भएकाले ठुला रुखहरू पाइँदैनन्। यहाँ काई, लेउ र झ्याउ जस्ता स-साना वनस्पति मात्र पाइन्छन्, जसलाई टुन्ड्रा वनस्पति भनिन्छ। यसको केही दक्षिणमा भने कोणधारी जङ्गल पाइन्छ, जसलाई टाइगा भनिन्छ।

४. उत्तर अमेरिकाको पूर्वी क्षेत्रमा पश्चिमी क्षेत्रभन्दा ठुला सहरहरू विकास भएका छन्। यसका कारणहरू उल्लेख गर्नुहोस्।

उत्तर: उत्तर अमेरिका महादेश (Uttar America Mahadesh) को पूर्वी तटीय क्षेत्रमा पश्चिमी क्षेत्रभन्दा ठुला र पुराना सहरहरू विकास हुनुका पछाडि ऐतिहासिक, भौगोलिक र आर्थिक कारणहरू छन्, जो निम्नअनुसार छन्:

• ऐतिहासिक बसोबास: युरोपबाट बसाइँ सरेर आउने पहिलो आप्रवासीहरूले पूर्वी तटीय क्षेत्रमा नै पहिलो पटक बस्ती बसाएका थिए। यसले गर्दा यी क्षेत्रहरू ऐतिहासिक रूपमै विकासको केन्द्र बने।
• बन्दरगाह र व्यापार: पूर्वी तटमा न्युयोर्क, बोस्टन जस्ता प्राकृतिक बन्दरगाहहरू छन्, जसले युरोपसँगको व्यापारलाई सहज बनायो। यसले गर्दा यो क्षेत्र प्रमुख व्यापारिक केन्द्रको रूपमा विकसित भयो।
• औद्योगिक विकास: औद्योगिक क्रान्तिको समयमा आवश्यक पर्ने कोइला र फलाम जस्ता प्राकृतिक स्रोतहरू पूर्वी क्षेत्रमा प्रशस्त पाइने हुनाले यहाँ ठुला उद्योगहरू स्थापना भए, जसले सहरीकरणलाई तीव्र बनायो।
• यातायातको सुविधा: प्रारम्भिक चरणमा सडक, रेलमार्ग र जलमार्ग जस्ता यातायात सञ्जालको विकास पूर्वी क्षेत्रमा नै बढी भयो, जसले सहरहरूलाई एक-आपसमा जोड्न र आर्थिक गतिविधिलाई बढावा दिन मद्दत गर्‍यो।