4. मुद्रा र विनिमय (Currency and Exchange / Tax and Money Exchange) Formulae and Key Points
संकेतहरू (Notations)
- $CP =$ क्रय मूल्य (Cost Price)
- $SP =$ विक्रय मूल्य (Selling Price)
- $MP =$ अङ्कित मूल्य (Marked Price)
- $P =$ नाफा (Profit)
- $L =$ नोक्सान (Loss)
- $D =$ छुट (Discount)
- $VAT =$ मूल्य अभिवृद्धि कर (Value Added Tax)
1. नाफा र नोक्सान (Profit and Loss)
| अवस्था (Condition) | सूत्र (Formula) |
|---|---|
| नाफा निकाल्न (To find Profit) |
$$P = SP – CP$$ |
| नोक्सान निकाल्न (To find Loss) |
$$L = CP – SP$$ |
| नाफा प्रतिशत (Profit Percent) |
$$P\% = \frac{\text{Actual Profit}}{CP} \times 100\%$$ |
| नोक्सान प्रतिशत (Loss Percent) |
$$L\% = \frac{\text{Actual Loss}}{CP} \times 100\%$$ |
| विक्रय मूल्य (नाफा हुँदा) (SP when there is Profit) |
$$SP = \frac{(100 + P\%) \times CP}{100}$$ |
| विक्रय मूल्य (नोक्सान हुँदा) (SP when there is Loss) |
$$SP = \frac{(100 – L\%) \times CP}{100}$$ |
| क्रय मूल्य (नाफा हुँदा) (CP when there is Profit) |
$$CP = \frac{SP \times 100}{100 + P\%}$$ |
| क्रय मूल्य (नोक्सान हुँदा) (CP when there is Loss) |
$$CP = \frac{SP \times 100}{100 – L\%}$$ |
नोट (Note):
यदि दुई समान सामानहरूलाई एउटामा $x\%$ नाफा र अर्कोमा $x\%$ नोक्सानमा बेचिन्छ र दुवैको विक्रय मूल्य (SP) बराबर छ भने, सधैं नोक्सान हुन्छ।
(If two articles are sold at the same price, one at $x\%$ profit and other at $x\%$ loss, there is always a loss.)
$$Loss\% = \left(\frac{x}{10}\right)^2 \%$$
2. छुट र भ्याट (Discount and VAT)
व्यापारको शृङ्खला (Chain of Trade):
$$MP \xrightarrow{- \text{Discount}} SP \text{ (Price without VAT)} \xrightarrow{+ \text{VAT}} SP \text{ with VAT}$$
| अवस्था (Condition) | सूत्र (Formula) |
|---|---|
| छुट रकम (Discount Amount) |
$$D = MP – SP$$ OR $$D = MP \times D\%$$ |
| छुट प्रतिशत (Discount Percent) |
$$D\% = \frac{\text{Discount Amount}}{MP} \times 100\%$$ |
| भ्याट रकम (VAT Amount) |
$$VAT = SP \times V\%$$
(Here $SP$ is price after discount) |
| भ्याट सहितको मूल्य (Price with VAT) |
$$SP_{VAT} = SP + \text{VAT Amount}$$ OR $$SP_{VAT} = SP \left(1 + \frac{V}{100}\right)$$ |
| एकमुष्ट सूत्र (Combined Formula) |
$$Price = \frac{MP(100-D\%)(100+V\%)}{10000}$$ |
3. भ्याट सम्बन्धी नियमहरू (Rules regarding VAT)
- दर (Rate): हाल नेपालमा भ्याटको प्रचलित दर $13\%$ छ। (The present rate of VAT in Nepal is $13\%$.)
- छुट (Exemption): आधारभूत आवश्यकता, कृषिजन्य उत्पादन, र विदेश निर्यात गरिने वस्तुहरूमा भ्याट लाग्दैन। (Basic needs, agriculture, and exports are VAT exempt.)
- फिर्ता (Refund): भ्याट लागिसकेको सामान विदेश लैजाँदा विमानस्थलमा भ्याट फिर्ता पाइन्छ। (VAT refund at airport for exports.)
4. अङ्कित मूल्य निकाल्ने सम्बन्ध (Finding MP)
यदि क्रय मूल्य ($CP$), नाफा ($P\%$), र छुट ($D\%$) दिएको छ भने (If CP, Profit %, and Discount % are given):
$$MP = \frac{CP(100 + P\%)}{100 – D\%}$$
Full Chapter PDF Manual
For offline study, access the complete PDF manual below.
Disclaimer: This content is based on the Class 10 Compulsory Mathematics manual. Please refer to the updated link above for the specific Currency and Exchange questions.