पाठ २: मध्यकालीन एसियाको आर्थिक उदय र सङ्क्रमण
(Madhyakalin Asia ko Aarthik Udaya ra Sankraman)

१. मध्यकालीन एसियाको उदय कसरी भएको थियो, बुँदागत रूपमा लेख्नुहोस्।

उत्तर: मध्यकालीन एसियाको उदय निम्न घटनाक्रम अनुसार भएको थियो:

• चीनलाई युरोपसँग जोड्ने रेशम मार्ग (Silk Road) को स्थापना।
• रेशमलाई मुद्राको रूपमा प्रयोग गरिनु।
• म्याग्नेटिक कम्पास (Magnetic Compass), सुती धागो, कागज, तातो बेलुन, बारुद, सेस्मोमिटर, र सूर्य घडी जस्ता महत्त्वपूर्ण आविष्कारहरू हुनु।
• चीनले नुन र फलाम उद्योगलाई राष्ट्रियकरण गरेको थियो, जसले उद्योगपतिको अधिकारमा कटौती गरेको थियो।
• चीनमा किसानहरू खेतीतर्फ लाग्न थालेपछि कृषि कर र मालपोतमा वृद्धि भएको थियो।
• मध्यकालीन भारतमा मराठाहरूले एक दशकमा ६ पटकसम्म बङ्गालमा आक्रमण गरेका थिए, र परिणामस्वरूप युरोप र टर्कीसँग गरिने व्यापार अवरुद्ध भएको थियो।
• युद्धपछि बङ्गालले मराठासँग शान्ति सम्झौता गरेको थियो र त्यसपछि आउँदा वर्षहरूमा बङ्गाल र विहारले मराठालाई १.२ मिलियन नजराना तिर्नुपर्ने भएको थियो।

यसरी विभिन्न घटनाहरूबाट मध्यकालीन एसियाको उदय भएको थियो।

२. प्रस्तुत तालिकाले चीनको मध्यकालीन आयात-निर्यातको अवस्थालाई जनाउँछ। त्यस समयमा नेपालले के-कस्ता वस्तुहरू आयात-निर्यात गर्थ्यो, तालिकामा देखाउनुहोस्।

उत्तर: त्यस समयमा नेपालले आयात र निर्यात गर्ने वस्तुहरू यसप्रकार रहेका छन्:

३. मध्यकालीन एसियाको आर्थिक अवस्थामा गिरावट आउनुका कारणहरूको समीक्षा गर्नुहोस्।

उत्तर: मध्यकालीन एसियाको आर्थिक अवस्थामा गिरावट आउनुका कारणहरू निम्नानुसार छन्:

• किसानहरूको विद्रोह: विभिन्न स्थानमा भएका किसान विद्रोहले उत्पादन र कर सङ्कलनमा असर गर्‍यो।
• यातायात साधनको अभाव: सामान ओसारपसार गर्न आधुनिक र भरपर्दो यातायातको कमी थियो।
• कृषिमाथिको निर्भरता: अर्थव्यवस्था पूर्ण रूपमा कृषिमा निर्भर हुँदा अन्य क्षेत्रको विकास हुन सकेन।
• कमजोर औद्योगिक सङ्गठन: उद्योगहरू व्यवस्थित र संगठित थिएनन्, जसले ठूलो मात्रामा उत्पादन गर्न सकेन।
• व्यापारिक मार्गको अभाव: सुरक्षित र व्यवस्थित व्यापारिक मार्गहरूको कमीले व्यापार विस्तारमा बाधा पुर्‍यायो।
• घरेलु उद्योगको प्रवर्द्धनमा कमी: स्थानीय तथा घरेलु उद्योगहरूलाई प्रोत्साहन र संरक्षणको अभाव थियो।
• परम्परागत प्रविधिको निरन्तरता: उत्पादनमा पुरानै सीप र ज्ञानको प्रयोग भइरह्यो, नवीन प्रविधिको विकास भएन।
• सामन्तीवादी अर्थव्यवस्था: जमिन केही सामन्तहरूको हातमा सीमित हुँदा वास्तविक किसानहरूले लाभ पाउन सकेनन्।
• सीमित आन्तरिक तथा बाह्य व्यापार: राजनीतिक अस्थिरता र असुरक्षित मार्गका कारण व्यापार सीमित रह्यो।