पाठ ३: नेपालमा सङ्घीयता (Nepalmā sanghiyata)

१. सङ्घीयता (Nepalmā sanghiyata) भनेको के हो?

उत्तर: सङ्घीयता शासन सञ्चालनको विभिन्न ढाँचामध्येको एउटा शासकीय अवस्था बुझाउने अवधारणा हो। यो लोकतान्त्रिक विकेन्द्रीकरणको एक महत्त्वपूर्ण अवधारणा र उच्चतम रूप हो। यसमा सङ्घीय र प्रादेशिक विकासको अवधारणालाई आत्मसात् गर्दै स्रोतको उचित बाँडफाँड र परिचालन तथा आर्थिक, सामाजिक र धार्मिक विभेद कम गरी सबै क्षेत्रको समानुपातिक विकासका लागि देशलाई सङ्घीय संरचना (Nepalmā sanghiyata) मा रूपान्तरण गरिएको हुन्छ। यो अवधारणाले शक्तिको बाँडफाँड केन्द्र, प्रदेश र स्थानीय तहमा गर्दछ।

२. नेपालमा सङ्घीयता (Nepalmā sanghiyata) कार्यान्वयनमा आएसँगै भएका सकारात्मक परिवर्तन औंल्याउनुहोस्।

उत्तर: नेपालमा Nepalmā sanghiyata कार्यान्वयनमा आएसँगै भएका सकारात्मक परिवर्तन निम्न छन्:

• सामूहिक शासन पद्धतिको विकास: सङ्घीय सरकार, प्रदेश सरकार, र स्थानीय सरकारको गठनमा जनताको सक्रिय सहभागिताले सामूहिक शासन पद्धतिको विकास प्रारम्भ भएको छ।
• प्रतिस्पर्धात्मक विकास: प्रदेश तथा स्थानीय तहका बिचमा विकासका लागि प्रतिस्पर्धा बढ्न थालेको छ, जसले विकासलाई तीव्रता दिएको छ।
• स्थानीय आत्मनिर्भरता: सबै कुरामा केन्द्रको मुख ताक्ने परम्पराको अन्त्य भई स्थानीय तहहरू आत्मनिर्भर र अधिकारसम्पन्न भएका छन्।
• समावेशिता र सामाजिक न्याय: समावेशिता र सामाजिक न्यायले प्रश्रय पाएको छ साथै जनसहभागितामा वृद्धि भएको छ।
• अपनत्वको भावना: सबै जाति, वर्ग, लिङ्ग, क्षेत्र, आदिमा आफ्नो अपनत्वको भावना विकास भएको छ र विविधतामा एकताको स्थिति पनि बलियो बनेको छ।

३. सङ्घीयतामा स्थानीय सरकारको प्रमुख कार्यक्षेत्रको उल्लेख गर्नुहोस्।

उत्तर: Nepalmā sanghiyata को संरचनामा स्थानीय सरकारको मुख्य कार्यक्षेत्र निम्न छन्:

• स्थानीय सेवाको व्यवस्थापन, तथ्याङ्क र अभिलेख सङ्कलन।
• स्थानीय स्तरका विकास आयोजना तथा परियोजना सञ्चालन।
• आधारभूत र माध्यमिक शिक्षाको व्यवस्थापन।
• आधारभूत स्वास्थ्य र सरसफाइ, वातावरण संरक्षण तथा जैविक विविधताको संरक्षण।
• स्थानीय पूर्वाधार निर्माण (जस्तै: सडक, खानेपानी, सिँचाइ)।
• स्थानीय कर सङ्कलन, पुस्तकालय सञ्चालन, र साना जलविद्युत् आयोजनाहरू।

४. नेपालमा सङ्घीयता (Nepalmā sanghiyata) को सफलताका लागि महत्त्वपूर्ण पक्षहरूको विश्लेषण गर्नुहोस्।

उत्तर: विभिन्न आन्दोलनको पृष्ठभूमिमा नेपाललाई २०६५ साल जेठ १५ गते सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक नेपाल घोषणा गरियो। नेपालको सन्दर्भमा सङ्घीयता (Nepalmā sanghiyata) नयाँ प्रयोग भएकाले यसको कार्यान्वयनका क्रममा केही जटिलता र द्विविधा देखिनु सामान्य हो। यस्ता जटिलता र द्विविधालाई न्यूनीकरण गर्दै अघि बढ्न सके सङ्घीयताको सफल र प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्न सकिन्छ।

सङ्घीयताको मूल मर्मलाई सबैले आत्मसात् गरी सोहीअनुसार सबै तहका ऐन-कानुनको निर्माण र प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्नु पर्दछ। यसका लागि केन्द्र सरकारले समन्वयकारी भूमिका निर्वाह गर्नु जरुरी छ। त्यस्तै, जनप्रतिनिधिले आफूलाई जनताको सेवकका रूपमा लिई इमानदारिताका साथ काम गर्नु आवश्यक छ। सुशासन र अवसरको न्यायोचित वितरणमा क्रियाशील हुन आवश्यक छ।

यसप्रकार विकास र समृद्धि, आत्मनिर्भर र स्वावलम्बी अर्थतन्त्र, रोजगार र स्वरोजगारको अवसर, गुणस्तरीय शिक्षा र स्वास्थ्य, कानुनी राजको स्थापना जस्ता कुरामा ध्यान दिनसके नेपालमा सङ्घीयता (Nepalmā sanghiyata) को सफल कार्यान्वयन गर्न सकिन्छ।